OMES Research on the environmental effects of the SIGMA plan
Multidisciplinary study on the estuarine environment of the Sea Scheldt

BACKGROUND

English |  Nederlands | 

  • Het SIGMA-plan
  • OMES-project
  • MOSES ecosysteem model
  • SIGMA plan_______________________________________________________________________

    Overtroming in 1953, Bornem beukende golven in storm van 1953 Overstroming in 1976,Ruisbroek dijkbreuk in 1953 dijkbreuk in 1976, Ruisbroek

    In 1953 deed zich de grootste overstromingsramp van de 20ste eeuw voor. Door de combinatie van een sterke noordwesterstorm en springtij steeg het waterniveau zo dat de dijken braken en het water de polders binnenstroomde.
    Door de enorme schade reageerde Nederland hierop met het Delta-plan. BelgiŽ nam geen nieuwe maatregelen, maar herstelde de schade. Na een tweede grote overstroming in 1976 echter, werd het Sigma plan opgesteld (1977) om de lokale bewoners die langs de Zeeschelde wonen en hun eigendom, te beschermen tegen nieuwe overstromingen. Op deze manier werden drie basisprincipes aan de Schelde gelinkt: Veiligheid, Natuur en Toegankelijkheid.

    Het Sigmaplan beschrijft drie strategieŽn:
    "Ruimte voor de rivier" werd de nieuwe benadering en een combinatie van de constructie van dijken en overstromingsgebieden werden vastgelegd.

    Het Sigma plan moest rekening houden met de effecten van het plan op het milieu. Het verlies van biotopen en diversiteit is een vaststaand feit. Nieuwe beschermde gebieden werden vastgelegd en natuurbeheersprogramma's opgesteld, zoals de uitbreiding van het ZWIN gebied en er werd rekening gehouden met habitat- en vogelrichtlijngebieden.
    Door de wateroverlast in 1993-1994, keurde de Vlaamse Overheid een noodprogramma om de overstroming te temperen goed. Dit plan viel onder een integrale visie rond het beheer van waterlopen en hiervoor werd een AMIS nota opgesteld (Algemeen Milieu Impact Studie). Deze studie beschreef de impact op het milieu, maar eveneens het bestaan van een aanpak die negatieve milieu-effecten mildert en een positieve evolutie van het estuariene ecosyteem in de hand werkt.

    De in AMIS geformuleerde noodzaak om een wetenschappelijke onderbouwing van de potentiŽle locatie- en uitvoeringsalternatieven te bekomen, resulteerde in een multidisciplinair onderzoek naar het functioneren van het estuarien milieu van de Zeeschelde. Het OMES project was geboren: Onderzoek naar de Milieu-Effecten van het Sigmaplan. Het onderzoeksproject, dat in een database, een ecosysteemmodel van de Schelde en verschillende habitatsgeschiktheidsmodellen resulteerde, vormde een stevige wetenschappelijke basis voor het opstellen van een initiŽel herstelplan voor de Zeeschelde. De waterkwaliteit van de Schelde is reeds sinds lange tijd een actueel thema. Ondanks de kwalijke reputatie als zwaar vervuilde rivier, is er pas vrij laat aandacht besteed aan het opvolgen van die waterkwaliteit. Op enkele incidentele metingen na, werd pas in 1971 echt begonnen met het opvolgen van bepaalde fysico-chemische parameters. Vanaf dan zullen verschillende instanties (overheden en universiteiten) regelmatig eigen campagnes uitvoeren in het estuarium. Vele metingen werden verricht, maar het ontbrak aan 1 coherente dataset. In schril contrast met de homogene dataset van de Westerschelde, waar de Nederlandse overheid om de 14 dagen de waterkwaliteit bemonsterde, zaten de Belgische, beperktere gegevens nog versnipperd over verschillende instituten. Er ontstond een duidelijke nood aan een gecoŲrdineerd en geÔntegreerd onderzoeks- en monitoringsprogramma voor de Schelde. Het Sigmaplan had nood aan ecologische ondersteuning. Ecosysteemkennis was vereist. De kracht van het OMES project is dat verschillende wetenschappers samen een gecoŲrdineerd onderzoek uitvoeren om zo tot 1 grote dataset, 1 visie te komen.

    OMES project______________________________________________________________________

    ...Het onderzoeksprogramma OMES is een multidisciplinaire studie van het estuariene milieu van de Zeeschelde...


    De beschikbare wetenschappelijke gegevens en modellen zullen dan operationeel blijven binnen de onderzoeksinstellingen en diensten van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. Op deze manier beschikt de Vlaamse Gemeenschap over een wetenschappelijk instrumentarium dat kan gebruikt worden als beleidsonderbouwing bij het uitwerken van een integraal waterbeheer voor het estuarium. Op basis van het globale onderzoekspakket moet het mogelijk zijn om een grondige multidisciplinaire afweging te maken van verschillende mogelijke inrichtings- en locatie-alternatieven van nog uit te voeren dijkwerken in het kader van het Sigmaplan, evenals het formuleren van beheersmaatregelen voor het estuarium in het kader van diverse andere projecten. De resultaten van het onderzoek zullen ook ter beschikking worden gesteld voor de MER studies die in het kader van het Sigmaplan moeten worden uitgevoerd.

    Eerste fase: 1995-1998

    • Biogeochemische cycli van C, N en waterbalans. details
    • Denitrificatie in intertidale sedimenten en waterkwaliteitsparameters. details
    • Ecologie van macrozoŲbenthos in de Zeeschelde. details
    • Ecologie van vispopulaties in de Zeeschelde. details
    • Ecologische modellering van het Zeeschelde estuarium en de studie van biogeochemie in de rhizosfeer. details
    • Flora en vegetatie, avifauna, benthos en waterkwaliteitsparameters. details
    • Geomorfologie en logistieke ondersteuning. details
    • Hydrodynamica. details
    • Karakterisatie van organisch materiaal en plankton van de Zeeschelde. details
    • Pedologische karakterisatie van schorren en alluviale gebieden. details
    • Sediment transport en sedimentatie processen in de Schelde tussen Zandvliet en Gent. details
    • Studie van microplankton en de microbiŽle "loop" in de Zeeschelde. details
    • Vegetatie ecologie van alluviale gebieden en schorre vegetatie en flora. details
    • Waterbalans. details
    • Waterkwantiteit en logistieke ondersteuning. details

    Tweede fase: Integratie,1999

      Het OMES-project bestond in eerste instantie uit een aantal deelprojecten die elk een luik van het estuarien ecosysteem als studieobject hadden. De kennis van de verschillende processen binnen de biogeochemische cycli van C en N, van de rol van vegetatie en benthos, van pedologie en sedimentologie, enz., is in belangrijke mate toegenomen. Wat echter ontbreekt is een geÔntegreerde visie van alle deelaspecten samen. Een eerste stap naar die integratie bestaat erin een goed zicht te krijgen op de waterkwaliteit als essentiŽle achtergrondkennis. Daartoe wordt een compilatie gemaakt van alle zich daartoe lenende data in een bestand. Dit zal worden uitgebreid met de resultaten van een datasonde die reeds sinds 1996 quasi onafgebroken de waterkwaliteit registreert ter hoogte van Kruibeke.

    Derde fase: Onderzoek naar de gevolgen van het Sigmaplan, baggeractiviteiten en havenuitbreiding in de Zeeschelde op het milieu, 2002-2003

    • Studie naar de basiswaterkwaliteit in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium. details
    • Studie naar de effecten van waterkwaliteit en getij op overstromingsgebieden in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium via het gebruik van twee mesocosmos-opstellingen. details
    • Studie naar de koolstofcyclus in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium. details
    • Studie naar de primaire productie in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium. details
    • Studie naar de sedimentologie in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium. details
    • Studie naar de zijdelingse belasting in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium. details
    • Studie naar het fytoplankton in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium. details
    • Studie naar het zoŲplankton van in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium. details

    Vierde fase: Onderzoek naar de gevolgen van het Sigmaplan, baggeractiviteiten en havenuitbreiding in de Zeeschelde op het milieu, 2004-2007 + verlenging tot 2009

    • De basiswaterkwaliteit in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium. details
    • De koolstofcyclus in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium. details
    • De primaire productie in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium. details
    • De sedimentologie in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium. details
    • Het fytoplankton in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium. details
    • Het zoŲplankton van in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium. details
    • Opwaardering van de OMES-databank, betreffende data van het Vlaamse gedeelte van het Schelde estuarium. details
    • Studie naar de vegetatie onder specifieke getij-omstandigheden in het Vlaams gedeelte van het Schelde-estuarium: gebruik van 2 mesocomos opstellingen en onderzoeksgebied in Lippenbroek details

    MOSES ecosysteem-model__________________________________________________________

    details

    De voorbije jaren werden reeds verschillende modellen van het Schelde-estuarium gemaakt. Voor dit onderzoek werd gekozen voor de uitbreiding van het model MOSES (Model van the Schelde ecosyteem)(Soetaert & Herman, 1993). Dit model werd ontwikkeld op het Nederlands Instituut voor Oecologisch onderzoek - Centrum voor Estuariene en Marien Oecologie (NIOO-CEMO) te Yerseke. Het model bevat formuleringen voor
    submodel structuur van MOSES
    • transport van water
    • opgeloste en gesuspendeerde stoffen
    • primaire productie
    • pelagische en benthische algen
    • autotrofe bacteriŽn
    • bacteriŽle mineralisatie(aŽroob en anaŽroob)
    • graas door zoŲplankton en benthische filterfeeders
    • mineralisatie in de bodem
    • afbraak door benthische deposit feeders
    Het model beschrijft de belangrijkste stromen van koolstof, stikstof en silicium in het estuarium. Ruimtelijk is het model begrensd in de zone tussen de monding (Vlissingen-Breskens) en Rupelmonde. In het kader van het OMES-project zal het ecosysteemmodel MOSES ruimtelijk worden uitgebreid tot de gehele getijdenzone van de rivier.

    • Soetaert, K.; Herman, P.M.J. (1995). Nitrogen dynamics in the Westerschelde estuary (SW Netherlands) estimated by means of the ecosystem model MOSES. Hydrobiologia 311: 225-246 details

    • Soetaert, K.; Herman, P.M.J. (1995). Carbon flows in the Westerschelde estuary (The Netherlands) evaluated by means of an ecosystem model (MOSES). Hydrobiologia 311: 247-266 details

    • Soetaert, K. et al. (1992). MOSES: model of the Scheldt estuary: ecosystem model development under SENECA. NIOO-CEMO: Yerseke, The Netherlands. 67 pp details


    OMES is a project funded by the Flemish Government Waterwegen en zeekanaal NV; Afdeling Zeeschelde
    Web contact: Annelies Goffin
    Hosted by the Flanders Marine Institute (VLIZ)