VLAAMS INSTITUUT VOOR DE ZEE
PLATFORM VOOR MARIEN ONDERZOEK


Persoonlijke instellingen
Naamruimten

Varianten
Handelingen


Glanzende bolzakpijp: verschil tussen versies

Uit Kust Wiki
Ga naar: navigatie, zoeken
(<span style="color:#00787A">Verspreiding in onze buurlanden</span>)
 
(41 tussenliggende versies door 2 gebruikers worden niet weergegeven)
Regel 1: Regel 1:
{{Nietinheemse|Naam=<span style="color:#FFFFFF">Glanzende bolzakpijp</span>
+
__NOTITLE__
|abstract= De glanzende bolzakpijp'' Aplidium glabrum'' is oorspronkelijk afkomstig uit koude tot Arctische contreien. Het is een kolonievormende soort met een opvallend sponsachtig uiterlijk. De kolonies hebben de vorm van korstige klompen, zijn ietwat doorschijnend en kunnen grijs, geel tot zelfs oranje gekleurd zijn. Aan onze kust is de glanzende bolzakpijp sinds 2000 terug te vinden in de Zeebrugse jachthaven, waar ze groeit op touwen, kades, pontons en andere harde substraten.<P>
+
{{Kader4|Naam=Glanzende bolzakpijp
<BR>
+
|Foto= <div style="padding:0em 0em 0em 0em">
<P>}}
+
[[Image:Aplidium glabrum.jpg|caption|right|180px|]]<span style="color:#FFFFFF">Foto: Arjan Gittenberger</span></div>
 +
|abstract=  
 +
De glanzende bolzakpijp'' Aplidium glabrum'' is oorspronkelijk afkomstig uit koude tot Arctische contreien. Het is een kolonievormende soort met een opvallend sponsachtig uiterlijk. De kolonies hebben de vorm van korstige klompen, zijn ietwat doorschijnend en kunnen grijs, geel tot zelfs oranje gekleurd zijn. Aan onze kust is de glanzende bolzakpijp sinds 2000 terug te vinden in de Zeebrugse jachthaven, waar ze groeit op touwen, kades, pontons en andere harde substraten.}}
 
{{kader3}}
 
{{kader3}}
 
<P>
 
<P>
Regel 14: Regel 16:
  
  
[http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=103647 ''Aplidium glabrum'' (Verrill, 1871) ]
+
[http://www.marinespecies.org/berms/aphia.php?p=taxdetails&id=103647 ''Aplidium glabrum'' (Verrill, 1871) ]
  
 
<P>
 
<P>
Regel 22: Regel 24:
 
===<span style="color:#00787A">Oorspronkelijke verspreiding</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Oorspronkelijke verspreiding</span>===
  
De precieze herkomst van de glanzende bolzakpijp is onbekend <ref name=one>De Blauwe, H.; Dumoulin, E. (2009). De zeefauna en -flora uit de jachthaven van Zeebrugge, in het bijzonder de fouling-organismen van drijvende pontons. De Strandvlo 29(2): 41-63. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=139489 details] </ref>. Er wordt verondersteld dat hij inheems is in de noordwestelijke deel van de Stille Oceaan aangezien hij reeds voor 1906 nabij Rusland en Japan kon worden waargenomen <ref name=two>Tokioka, T. (1967). Pacific Tunicata of the United States National Museum. Bulletin. United States National Museum, 251. Smithsonian Institution: Washington, DC (USA). 247 pp. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=98352 details] </ref>. Anderzijds wordt deze soort ook aan de noordwestelijke kusten van de Atlantische Oceaan gesignaleerd <ref name=three>Van Guelpen, L., G. Pohle, E. Vanden Berghe, and M.J. Costello (Eds.). 2005. Marine Species Registers for the North Atlantic Ocean.[http://www.marinebiodiversity.ca/nonNARMS/ World Wide Web electronic publication ], version 1.0/2005. Geraadpleegd op 13/08/2009. </ref> en er beschouwd als inheems <ref name=four>Locke, A. (2009). A screening procedure for potential tunicate invaders of Atlantic Canada. Aquatic Invasions 4(1):71-79. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=197743 details] </ref>.
+
De precieze herkomst van de glanzende bolzakpijp is onbekend <ref name=one>De Blauwe, H.; Dumoulin, E. (2009). De zeefauna en -flora uit de jachthaven van Zeebrugge, in het bijzonder de fouling-organismen van drijvende pontons. De Strandvlo 29(2): 41-63. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=139489 details] </ref>. Er wordt verondersteld dat deze zakpijp inheems voorkomt in het noordwestelijke deel van de Stille Oceaan, aangezien ze reeds vóór 1906 langs de Russische en Japanse kusten kon worden aangetroffen <ref name=two>Tokioka, T. (1967). Pacific Tunicata of the United States National Museum. Bulletin. United States National Museum, 251. Smithsonian Institution: Washington, DC (USA). 247 pp. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=98352 details] </ref>. Anderzijds wordt deze soort ook langs de noordwestelijke kusten van de Atlantische Oceaan gesignaleerd <ref name=three>Van Guelpen, L., G. Pohle, E. Vanden Berghe, and M.J. Costello (Eds.). 2005. Marine Species Registers for the North Atlantic Ocean.[http://www.marinebiodiversity.ca/nonNARMS/ World Wide Web electronic publication ], version 1.0/2005. Geraadpleegd op 13/08/2009. </ref> en er eveneens beschouwd als inheems <ref name=four>Locke, A. (2009). A screening procedure for potential tunicate invaders of Atlantic Canada. Aquatic Invasions 4(1):71-79. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=197743 details] </ref>.
 
+
Algemeen wordt de glanzende bolzakpijp beschreven als een soort van koude tot Arctische streken. Dit diertje komt voor op een diepte van 0 tot 400 meter <ref name=five>Hayward, P.J.; Ryland, J.S. (Ed.) (1990). The marine fauna of the British Isles and North-West Europe: 2. Molluscs to chordates. Clarendon Press: Oxford, UK. ISBN 0-19-857515-7. 996 pp. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=4891 details]</ref> en hecht zich vast op allerhande harde substraten zoals stenen en schelpen, vooral in rustig water <ref name=six>Stichting Anemoon – Analyse, educatie en marien oecologisch onderzoek. Glanzende bolzakpijp. Geraadpleegd op 13/08/2009. [http://www.anemoon.org/anemoon/soortinformatie/zakpijpen/aplidium_glabrum/ details] </ref>.  
+
  
 +
Algemeen wordt de glanzende bolzakpijp beschreven als een soort van koude tot Arctische streken. Dit diertje komt voor op een diepte van 0 tot 400 meter <ref name=five>Hayward, P.J.; Ryland, J.S. (Ed.) (1990). The marine fauna of the British Isles and North-West Europe: 2. Molluscs to chordates. Clarendon Press: Oxford, UK. ISBN 0-19-857515-7. 996 pp. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=4891 details]</ref> en hecht zich vast op allerhande harde substraten zoals stenen en schelpen, vooral in rustig water <ref name=six>Stichting Anemoon – Analyse, Educatie en Marien Oecologisch onderzoek. Glanzende bolzakpijp, ''Aplidium glabrum'' (Verrill, 1871). [http://www.anemoon.org/anemoon/soortinformatie/zakpijpen/aplidium_glabrum/ online beschikbaar], geraadpleegd op 13-08-2009. </ref>.
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
Regel 32: Regel 33:
 
===<span style="color:#00787A">Eerste waarneming in België</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Eerste waarneming in België</span>===
  
De glanzende bolzakpijp werd in juni 2000 voor het eerst gevonden in de vissershaven (=jachthaven) van Zeebrugge <ref name=seven>Waarnemingen afkomstig van Waarnemingen.be, een initiatief van Natuurpunt Studie vzw en de Stichting Natuurinformatie. Geraadpleegd op 01/07/2011. [http://waarnemingen.be/soort/view/27531?from=2007-08-13&to=2009-08-13&species=27531&prov=0&akt=0&from=1974-08-22&to=2009-08-13&prov=0 details] </ref>.
+
De glanzende bolzakpijp werd in juni 2000 voor het eerst gevonden in de vissershaven (=jachthaven) van Zeebrugge <ref name=seven>Waarnemingen afkomstig van Waarnemingen.be, een initiatief van Natuurpunt Studie vzw en de Stichting Natuurinformatie. Glanzende Bolzakpijp - ''Aplidium glabrum'' [http://waarnemingen.be/soort/view/27531?from=2007-08-13&to=2009-08-13&species=27531&prov=0&akt=0&from=1974-08-22&to=2009-08-13&prov=0 online beschikbaar], geraadpleegd op 01-07-2011.</ref>.
 
+
 
+
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
Regel 47: Regel 46:
  
 
===<span style="color:#00787A">Verspreiding in onze buurlanden</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Verspreiding in onze buurlanden</span>===
 +
<div style="float:left;width:192pt;padding:1em 1em 0.4em 0em">[[Image:Aplidium glabrum2.jpg|caption|left|260px|]]
 +
<div style="text-align: left;font-size:80%">Foto: Arjan Gittenberger</div></div>
  
Algemeen komt de glanzende bolzakpijp in de Noordoost Atlantische Oceaan voor van Noord-Schotland tot de poolzee, maar sinds 1977 ook meer zuidelijk in Nederland en België <ref name=eight>Soortenbank.nl. Dieren, planten en paddestoelen in Nederland. Aplidium glabrum. Geraadpleegd op 13/08/2009. [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=duikgids&id=76 details]</ref>.
+
Algemeen komt de glanzende bolzakpijp in de Noordoost-Atlantische Oceaan voor van Noord-Schotland tot de poolzee, maar sinds 1977 ook meer zuidelijk in Nederland en België <ref name=eight>Soortenbank.nl. Dieren, planten en paddestoelen in Nederland. ''Aplidium glabrum''. [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=duikgids&id=76 online beschikbaar], geraadpleegd op 13-08-2009.</ref>.
 
+
In Nederland werd de glanzende bolzakpijp voor het eerst aangetroffen in 1977 in Yerseke langs de Oosterschelde. Later volgden nog meldingen voor de Oosterschelde <ref name=nine>Buizer, D.A.G. (1983). De Nederlandse zakpijpen (Manteldieren) en Mantelvisjes: Tunicata, Ascidiacea en Appendicularia. Wetenschappelijke Mededelingen van de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging, 158. Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging (KNNV): Hoogwoud, The Netherlands. 42 pp. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=8883 details] </ref><ref name=ten>Buizer, B. (1989). De zakpijp ''Aplidium glabrum'' en de sponzen ''Haliclona rosea'', ''Prosuberites epiphytum'' en ''Hymeniacidon perlevis'' succesvol in de Oosterschelde. Zeepaard 49(6): 156-159. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=197745 details] </ref>. Momenteel is deze soort wijd verspreid in de Oosterschelde en het Grevelingenmeer <ref name=eleven>Wolff, W.J. (2005). Non-indigenous marine and estuarine species in the Netherlands. Zool. Meded. 79(1): 3-116. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=101200 details]</ref>. In de Waddenzee werd de soort voor het eerst in 2009 aangetroffen in de jachthaven van Terschelling <ref name=gittenberger2010>Gittenberger, A.; Rensing, M.; Stegenga, H.; Hoeksema, B. (2010). Native and non-native species of hard substrata in the Dutch Wadden Sea Ned. Faunist. Meded. 33: 21-76. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=206549 details] </ref>.
+
 
+
Vandaag is hij eveneens langs de Ierse en de Engelse westkust te vinden (http://data.gbif.org/species/14570560/).
+
  
 +
In Nederland werd de glanzende bolzakpijp voor het eerst aangetroffen in 1977 in Yerseke, langs de Oosterschelde. Later volgden nog meldingen voor de Oosterschelde <ref name=nine>Buizer, D.A.G. (1983). De Nederlandse zakpijpen (Manteldieren) en Mantelvisjes: Tunicata, Ascidiacea en Appendicularia. Wetenschappelijke Mededelingen van de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging, 158. Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging (KNNV): Hoogwoud, The Netherlands. 42 pp. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=8883 details] </ref><ref name=ten>Buizer, B. (1989). De zakpijp ''Aplidium glabrum'' en de sponzen ''Haliclona rosea'', ''Prosuberites epiphytum'' en ''Hymeniacidon perlevis'' succesvol in de Oosterschelde. Zeepaard 49(6): 156-159. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=197745 details] </ref>. Momenteel is deze soort wijdverspreid in de Oosterschelde en het Grevelingenmeer <ref name=eleven>Wolff, W.J. (2005). Non-indigenous marine and estuarine species in the Netherlands. Zool. Meded. 79(1): 3-116. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=101200 details]</ref>. In de Waddenzee werd de soort voor het eerst in 2009 aangetroffen, in de jachthaven van Terschelling <ref name=gittenberger2010>Gittenberger, A.; Rensing, M.; Stegenga, H.; Hoeksema, B. (2010). Native and non-native species of hard substrata in the Dutch Wadden Sea Ned. Faunist. Meded. 33: 21-76. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=206549 details] </ref>.
  
 +
Vandaag is deze soort eveneens langs de Ierse en de Engelse westkust te vinden <ref>Biodiversity occurrence data published by: Joint Nature Conservation Committee - Marine Nature Conservation Review (MNCR) and associated benthic marine data held and managed by JNCC (Accessed through GBIF Data Portal, data.gbif.org, 2011-08-22).</ref>.
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
 
<P>
 
<P>
 +
<div style="clear:both; width:100%">
  
 
===<span style="color:#00787A">Wijze van introductie</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Wijze van introductie</span>===
  
Het is niet duidelijk hoe deze soort de grote afstanden tussen het noordwestelijke deel van de Stille Oceaan en de Noord Atlantische kusten overbrugd heeft. Men vermoedt echter dat de introductie van de glanzende bolzakpijp in Nederland via oesterimport gebeurde <ref name=ten> </ref>. Deze zakpijpen kunnen, net als vele andere soorten, zich vasthechten aan schelpdieren zoals mosselen en oesters. Door zich op oesters, die uit Noordwest-Stille Oceaan naar Europa geïmporteerd worden, vast te hechten konden deze zakpijpen Europa bereiken. Oesterverplaatsingen binnen Europa zorgden vervolgens voor een snelle verspreiding doorheen ons continent <ref name=twelve>Gittenberger, A. (2009). Invasive tunicates on Zeeland and Prince Edward Island mussels, and management practices in The Netherlands. Aquatic Invasions 4(1):279-281. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=197746 details]  </ref>.  
+
Het is niet duidelijk hoe deze soort de grote afstanden tussen het noordwestelijke deel van de Stille Oceaan en de Noord-Atlantische kusten overbrugd heeft. Men vermoedt echter dat de introductie van de glanzende bolzakpijp in Nederland via oesterimport gebeurde <ref name=ten> </ref>. Deze zakpijpen kunnen zich, net als vele andere soorten, vasthechten aan schelpdieren zoals mosselen en oesters. Door zich op oesters - die uit Noordwest-Stille Oceaan naar Europa geïmporteerd worden - vast te hechten konden deze zakpijpen Europa bereiken. Oesterverplaatsingen binnen Europa zorgden vervolgens voor een snelle verspreiding doorheen ons continent <ref name=twelve>Gittenberger, A. (2009). Invasive tunicates on Zeeland and Prince Edward Island mussels, and management practices in The Netherlands. Aquatic Invasions 4(1):279-281. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=197746 details]  </ref>.  
 
+
 
+
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
Regel 70: Regel 68:
 
===<span style="color:#00787A">Redenen waarom deze soort zo succesrijk is in onze contreien</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Redenen waarom deze soort zo succesrijk is in onze contreien</span>===
  
Deze diertjes hechten zich vast op allerlei harde substraten, met name op pontons, touwen of palen <ref name=six> </ref>. Havens met hun vele artificiële substraten vormen de ideale omgeving voor succesvolle verspreiding.
+
Deze diertjes hechten zich vast op allerlei harde substraten, met name op pontons, touwen of palen <ref name=six> </ref>. Havens - met hun vele artificiële substraten - vormen de ideale omgeving voor succesvolle verspreiding.
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
Regel 77: Regel 75:
 
===<span style="color:#00787A">Factoren die de verspreiding beïnvloeden</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Factoren die de verspreiding beïnvloeden</span>===
  
De glanzende bolzakpijp wordt, zowel in de Stille als in de Atlantische Oceaan, uitsluitend gevonden in koude tot Arctische streken <ref name=three> </ref><ref name=five> </ref><ref name=eleven> </ref><ref name=thirteen>Sanamyan, K.E. (2000). Three related Aplidium species from the southern Kurile Islands (Ascidiacea: Polyclinidae). Zoosystematica Rossica 8(2), 1999:211-216. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=197749 details] </ref>. Dit geeft aan dat de verspreiding van deze zakpijp waarschijnlijk beperkt wordt tot meer koude omgevingen. <P>
+
De glanzende bolzakpijp wordt, zowel in de Stille als in de Atlantische Oceaan, uitsluitend gevonden in koude tot Arctische streken <ref name=three> </ref><ref name=five> </ref><ref name=eleven> </ref><ref name=thirteen>Sanamyan, K.E. (2000). Three related ''Aplidium'' species from the southern Kurile Islands (Ascidiacea: Polyclinidae). Zoosystematica Rossica 8(2), 1999:211-216. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=197749 details] </ref>. Dit geeft aan dat de verspreiding van deze zakpijp waarschijnlijk beperkt wordt tot meer koude omgevingen. <P>
 
<BR>
 
<BR>
 
<P>
 
<P>
  
 
===<span style="color:#00787A">Effecten of potentiële effecten en maatregelen</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Effecten of potentiële effecten en maatregelen</span>===
Effecten op de natuurlijke omgeving zijn niet gekend. Deze soort maakt deel uit van de aangroeigemeenschap. Aangroei kan diverse substraten aantasten en economische schade toebrengen. Het beletten van vasthechting, door reiniging en behandeling met een verf om aangroei en vestiging tegen te gaan, kost handenvol geld <ref name=fourteen>Schultz, M.P.; Bendick, J.A.; Holm, E.R.; Hertel, W.M. (2010). Economic impact of biofouling on a naval surface ship Biofouling 27(1): 87-98. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=206434 details] </ref>. Bovendien bezorgen vele van deze verven schade aan het ecosysteem <ref>http://www.coastalwiki.org/coastalwiki/Antifouling_paints geraadpleegd op 01/07/2011 </ref>.
+
Effecten op de natuurlijke omgeving zijn niet gekend. Deze soort maakt deel uit van de aangroeigemeenschap. Aangroei kan diverse substraten aantasten en economische schade toebrengen. Het beletten van vasthechting, door reiniging en behandeling met een verf om aangroei en vestiging tegen te gaan, kost handenvol geld <ref name=fourteen>Schultz, M.P.; Bendick, J.A.; Holm, E.R.; Hertel, W.M. (2010). Economic impact of biofouling on a naval surface ship Biofouling 27(1): 87-98. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=206434 details] </ref>. Bovendien bezorgen vele van deze verven schade aan het ecosysteem <ref>Coastalwiki.org. Antifouling paints. [http://www.coastalwiki.org/coastalwiki/Antifouling_paints online beschikbaar], geraadpleegd op 22-06-2011.</ref>.
  
In 2007 werd in Nederland een maatregel ingevoerd die de import van mosselen vanuit Ierland naar Nederland verbiedt. Dit werd besloten nadat men merkte dat er op mosselschelpen een hoge diversiteit aan niet-inheemse soorten te vinden was, waaronder ook de glanzende bolzakpijp. Bovendien steeg het aantal niet inheemse soorten in Nederland de laatste jaren sterk. Echter, nog geen jaar later, in december 2008, moest de maatregel opgeheven worden onder druk van de Europese Commissie, die Nederland voor het Europese Hof daagde wegens inbreuk op de Europese vrijhandel <ref name=twelve> </ref>.
+
In 2007 werd in Nederland een maatregel ingevoerd die de import van mosselen vanuit Ierland naar Nederland verbiedt. Dit werd besloten nadat men merkte dat er op mosselschelpen een hoge diversiteit aan niet-inheemse soorten te vinden was, waaronder ook de glanzende bolzakpijp. Bovendien steeg het aantal niet-inheemse soorten in Nederland de laatste jaren sterk. Echter, nog geen jaar later, in december 2008, moest de maatregel opgeheven worden onder druk van de Europese Commissie, die Nederland voor het Europese Hof daagde wegens inbreuk op de Europese vrijhandel <ref name=twelve> </ref>.
  
 
<P>
 
<P>
Regel 90: Regel 88:
 
<P>
 
<P>
  
 +
<div style="float:right;width:190pt;padding:0.4em 1em 0.4em 0em">[[Image:Aplidium glabrum4.jpg|caption|right|238px|]][[Image:Aplidium glabrum5.jpg|caption|right|238px|]]<div style="text-align: right;font-size:80%">Foto: Arjan Gittenberger</div>
 +
</div>
 
===<span style="color:#00787A">Specifieke kenmerken</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Specifieke kenmerken</span>===
 +
 
Een kolonie van de glanzende bolzakpijp vormt korstige klompen tot 3 centimeter hoog. De kleur is vaak geel tot oranje met een doorzichtige witte waas op de bovenkant. Ze kunnen ook egaal vuilwit gekleurd zijn. De kolonie bestaat uit één of meer afgeplatte lobben aan de bovenzijde. De zijkanten zijn vaak bedekt met zand en sediment. Individuen (zoïden) zitten dicht op elkaar in een onregelmatig patroon <ref name=nine> </ref>.  
 
Een kolonie van de glanzende bolzakpijp vormt korstige klompen tot 3 centimeter hoog. De kleur is vaak geel tot oranje met een doorzichtige witte waas op de bovenkant. Ze kunnen ook egaal vuilwit gekleurd zijn. De kolonie bestaat uit één of meer afgeplatte lobben aan de bovenzijde. De zijkanten zijn vaak bedekt met zand en sediment. Individuen (zoïden) zitten dicht op elkaar in een onregelmatig patroon <ref name=nine> </ref>.  
  
Zakpijpen zijn filtervoeders. Het water loopt via de instroomopening naar binnen en voert tal van kleine voedseldeeltjes mee. Deze worden gevangen in slijm dat geproduceerd door een klier, de endostyle. Via de uitstroomopening stroomt het water met afvalstoffen weer naar buiten <ref name=nine> </ref>.  
+
Zakpijpen zijn filtervoeders. Het water loopt via de instroomopening naar binnen en voert tal van kleine voedseldeeltjes mee. Deze worden gevangen in slijm dat wordt geproduceerd door een klier, de endostyle. Via de uitstroomopening stroomt het water met afvalstoffen weer naar buiten <ref name=nine> </ref>.  
 
+
 
+
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
 
<P>
 
<P>
  
 +
===<span style="color:#00787A">Hoe verwijzen naar deze pagina?</span>===
 +
{{Kader5|
 +
SoortnaamNL=Glanzende bolzakpijp |
 +
SoortnaamLt=Aplidium glabrum|
 +
Naamlector=Arjan Gittenberger|
 +
refid=210380}}
  
 +
 +
 +
<P>
 +
<BR>
 +
<P>
  
 
===<span style="color:#00787A">Geraadpleegde bronnen</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Geraadpleegde bronnen</span>===

Huidige versie van 26 jan 2012 om 12:32

Glanzende bolzakpijp
De glanzende bolzakpijp Aplidium glabrum is oorspronkelijk afkomstig uit koude tot Arctische contreien. Het is een kolonievormende soort met een opvallend sponsachtig uiterlijk. De kolonies hebben de vorm van korstige klompen, zijn ietwat doorschijnend en kunnen grijs, geel tot zelfs oranje gekleurd zijn. Aan onze kust is de glanzende bolzakpijp sinds 2000 terug te vinden in de Zeebrugse jachthaven, waar ze groeit op touwen, kades, pontons en andere harde substraten.
Aplidium glabrum.jpg
Foto: Arjan Gittenberger




Wetenschappelijke naam

Aplidium glabrum (Verrill, 1871)


Oorspronkelijke verspreiding

De precieze herkomst van de glanzende bolzakpijp is onbekend [1]. Er wordt verondersteld dat deze zakpijp inheems voorkomt in het noordwestelijke deel van de Stille Oceaan, aangezien ze reeds vóór 1906 langs de Russische en Japanse kusten kon worden aangetroffen [2]. Anderzijds wordt deze soort ook langs de noordwestelijke kusten van de Atlantische Oceaan gesignaleerd [3] en er eveneens beschouwd als inheems [4].

Algemeen wordt de glanzende bolzakpijp beschreven als een soort van koude tot Arctische streken. Dit diertje komt voor op een diepte van 0 tot 400 meter [5] en hecht zich vast op allerhande harde substraten zoals stenen en schelpen, vooral in rustig water [6].


Eerste waarneming in België

De glanzende bolzakpijp werd in juni 2000 voor het eerst gevonden in de vissershaven (=jachthaven) van Zeebrugge [7].


Verspreiding in België

Sinds de eerste observatie wordt deze soort jaarlijks op pontons in de jachthaven van Zeebrugge gesignaleerd [1][7]. Vondsten op andere locaties zijn niet bekend.


Verspreiding in onze buurlanden

Aplidium glabrum2.jpg
Foto: Arjan Gittenberger

Algemeen komt de glanzende bolzakpijp in de Noordoost-Atlantische Oceaan voor van Noord-Schotland tot de poolzee, maar sinds 1977 ook meer zuidelijk in Nederland en België [8].

In Nederland werd de glanzende bolzakpijp voor het eerst aangetroffen in 1977 in Yerseke, langs de Oosterschelde. Later volgden nog meldingen voor de Oosterschelde [9][10]. Momenteel is deze soort wijdverspreid in de Oosterschelde en het Grevelingenmeer [11]. In de Waddenzee werd de soort voor het eerst in 2009 aangetroffen, in de jachthaven van Terschelling [12].

Vandaag is deze soort eveneens langs de Ierse en de Engelse westkust te vinden [13].


Wijze van introductie

Het is niet duidelijk hoe deze soort de grote afstanden tussen het noordwestelijke deel van de Stille Oceaan en de Noord-Atlantische kusten overbrugd heeft. Men vermoedt echter dat de introductie van de glanzende bolzakpijp in Nederland via oesterimport gebeurde [10]. Deze zakpijpen kunnen zich, net als vele andere soorten, vasthechten aan schelpdieren zoals mosselen en oesters. Door zich op oesters - die uit Noordwest-Stille Oceaan naar Europa geïmporteerd worden - vast te hechten konden deze zakpijpen Europa bereiken. Oesterverplaatsingen binnen Europa zorgden vervolgens voor een snelle verspreiding doorheen ons continent [14].


Redenen waarom deze soort zo succesrijk is in onze contreien

Deze diertjes hechten zich vast op allerlei harde substraten, met name op pontons, touwen of palen [6]. Havens - met hun vele artificiële substraten - vormen de ideale omgeving voor succesvolle verspreiding.


Factoren die de verspreiding beïnvloeden

De glanzende bolzakpijp wordt, zowel in de Stille als in de Atlantische Oceaan, uitsluitend gevonden in koude tot Arctische streken [3][5][11][15]. Dit geeft aan dat de verspreiding van deze zakpijp waarschijnlijk beperkt wordt tot meer koude omgevingen.


Effecten of potentiële effecten en maatregelen

Effecten op de natuurlijke omgeving zijn niet gekend. Deze soort maakt deel uit van de aangroeigemeenschap. Aangroei kan diverse substraten aantasten en economische schade toebrengen. Het beletten van vasthechting, door reiniging en behandeling met een verf om aangroei en vestiging tegen te gaan, kost handenvol geld [16]. Bovendien bezorgen vele van deze verven schade aan het ecosysteem [17].

In 2007 werd in Nederland een maatregel ingevoerd die de import van mosselen vanuit Ierland naar Nederland verbiedt. Dit werd besloten nadat men merkte dat er op mosselschelpen een hoge diversiteit aan niet-inheemse soorten te vinden was, waaronder ook de glanzende bolzakpijp. Bovendien steeg het aantal niet-inheemse soorten in Nederland de laatste jaren sterk. Echter, nog geen jaar later, in december 2008, moest de maatregel opgeheven worden onder druk van de Europese Commissie, die Nederland voor het Europese Hof daagde wegens inbreuk op de Europese vrijhandel [14].


Aplidium glabrum4.jpg
Aplidium glabrum5.jpg
Foto: Arjan Gittenberger

Specifieke kenmerken

Een kolonie van de glanzende bolzakpijp vormt korstige klompen tot 3 centimeter hoog. De kleur is vaak geel tot oranje met een doorzichtige witte waas op de bovenkant. Ze kunnen ook egaal vuilwit gekleurd zijn. De kolonie bestaat uit één of meer afgeplatte lobben aan de bovenzijde. De zijkanten zijn vaak bedekt met zand en sediment. Individuen (zoïden) zitten dicht op elkaar in een onregelmatig patroon [9].

Zakpijpen zijn filtervoeders. Het water loopt via de instroomopening naar binnen en voert tal van kleine voedseldeeltjes mee. Deze worden gevangen in slijm dat wordt geproduceerd door een klier, de endostyle. Via de uitstroomopening stroomt het water met afvalstoffen weer naar buiten [9].


Hoe verwijzen naar deze pagina?

VLIZ Alien Species Consortium (2011). Glanzende bolzakpijp – Aplidium glabrum. Niet-inheemse soorten van het Belgisch deel van de Noordzee en aanpalende estuaria. Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ). Geraadpleegd op 21-08-2014. Beschikbaar op
http://www.vliz.be/wiki/Lijst_niet-inheemse_soorten_Belgisch_deel_Noordzee_en_aanpalende_estuaria


Lector: Arjan Gittenberger
VLIZ Alien Species Consortium: http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=project&proid=2170
Deze fiche (versie 2011) is ook als pdf beschikbaar op http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=210380


Geraadpleegde bronnen

  1. 1,0 1,1 De Blauwe, H.; Dumoulin, E. (2009). De zeefauna en -flora uit de jachthaven van Zeebrugge, in het bijzonder de fouling-organismen van drijvende pontons. De Strandvlo 29(2): 41-63. details
  2. Tokioka, T. (1967). Pacific Tunicata of the United States National Museum. Bulletin. United States National Museum, 251. Smithsonian Institution: Washington, DC (USA). 247 pp. details
  3. 3,0 3,1 Van Guelpen, L., G. Pohle, E. Vanden Berghe, and M.J. Costello (Eds.). 2005. Marine Species Registers for the North Atlantic Ocean.World Wide Web electronic publication , version 1.0/2005. Geraadpleegd op 13/08/2009.
  4. Locke, A. (2009). A screening procedure for potential tunicate invaders of Atlantic Canada. Aquatic Invasions 4(1):71-79. details
  5. 5,0 5,1 Hayward, P.J.; Ryland, J.S. (Ed.) (1990). The marine fauna of the British Isles and North-West Europe: 2. Molluscs to chordates. Clarendon Press: Oxford, UK. ISBN 0-19-857515-7. 996 pp. details
  6. 6,0 6,1 Stichting Anemoon – Analyse, Educatie en Marien Oecologisch onderzoek. Glanzende bolzakpijp, Aplidium glabrum (Verrill, 1871). online beschikbaar, geraadpleegd op 13-08-2009.
  7. 7,0 7,1 Waarnemingen afkomstig van Waarnemingen.be, een initiatief van Natuurpunt Studie vzw en de Stichting Natuurinformatie. Glanzende Bolzakpijp - Aplidium glabrum online beschikbaar, geraadpleegd op 01-07-2011.
  8. Soortenbank.nl. Dieren, planten en paddestoelen in Nederland. Aplidium glabrum. online beschikbaar, geraadpleegd op 13-08-2009.
  9. 9,0 9,1 9,2 Buizer, D.A.G. (1983). De Nederlandse zakpijpen (Manteldieren) en Mantelvisjes: Tunicata, Ascidiacea en Appendicularia. Wetenschappelijke Mededelingen van de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging, 158. Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging (KNNV): Hoogwoud, The Netherlands. 42 pp. details
  10. 10,0 10,1 Buizer, B. (1989). De zakpijp Aplidium glabrum en de sponzen Haliclona rosea, Prosuberites epiphytum en Hymeniacidon perlevis succesvol in de Oosterschelde. Zeepaard 49(6): 156-159. details
  11. 11,0 11,1 Wolff, W.J. (2005). Non-indigenous marine and estuarine species in the Netherlands. Zool. Meded. 79(1): 3-116. details
  12. Gittenberger, A.; Rensing, M.; Stegenga, H.; Hoeksema, B. (2010). Native and non-native species of hard substrata in the Dutch Wadden Sea Ned. Faunist. Meded. 33: 21-76. details
  13. Biodiversity occurrence data published by: Joint Nature Conservation Committee - Marine Nature Conservation Review (MNCR) and associated benthic marine data held and managed by JNCC (Accessed through GBIF Data Portal, data.gbif.org, 2011-08-22).
  14. 14,0 14,1 Gittenberger, A. (2009). Invasive tunicates on Zeeland and Prince Edward Island mussels, and management practices in The Netherlands. Aquatic Invasions 4(1):279-281. details
  15. Sanamyan, K.E. (2000). Three related Aplidium species from the southern Kurile Islands (Ascidiacea: Polyclinidae). Zoosystematica Rossica 8(2), 1999:211-216. details
  16. Schultz, M.P.; Bendick, J.A.; Holm, E.R.; Hertel, W.M. (2010). Economic impact of biofouling on a naval surface ship Biofouling 27(1): 87-98. details
  17. Coastalwiki.org. Antifouling paints. online beschikbaar, geraadpleegd op 22-06-2011.