VLAAMS INSTITUUT VOOR DE ZEE
PLATFORM VOOR MARIEN ONDERZOEK


Persoonlijke instellingen
Naamruimten

Varianten
Handelingen


Grote roze zeepok: verschil tussen versies

Uit Kust Wiki
Ga naar: navigatie, zoeken
(<span style="color:#00787A">Verspreiding in onze buurlanden</span>)
(35 tussenliggende versies door 2 gebruikers worden niet weergegeven)
Regel 1: Regel 1:
{{Revision}}
+
__NOTITLE__
 
+
{{Kader4|Naam=Grote roze zeepok
{{Nietinheemse|Naam=<span style="color:#FFFFFF">Grote roze zeepok</span>
+
|Foto= <div style="padding:0em 0em 0em 0em">
|abstract= [[Image:Grote_roze_zeepok.jpg|left|140px|<div style="text-align: center;"> </div>]]
+
[[Image:Grote_roze_zeepok.jpg|caption|right|140px|]]<span style="color:#FFFFFF">Foto: Marco Faasse (www.acteon.nl)</span></div>
De grote roze zeepok ''Megabalanus coccopoma'' was oorspronkelijk enkel te vinden langs de Westkusten van Centraal- en Zuid-Amerika. Deze zeepok werd in Europa voor de eerste maal waargenomen in 1851, op de romp van een schip aangemeerd in Le Havre, Frankrijk. Bij ons nam men deze exoot voor het eerst waar in 1997 op boeien vóór de Belgische kust. De grote roze zeepok is een opportunistische soort en maakt deel uit van de vaste aangroeigemeenschap van scheepsrompen en andere harde oppervlakken. Bovendien treedt deze zeepok in competitie met inheemse zeepokken. <P>
+
|abstract=
<BR>
+
De grote roze zeepok ''Megabalanus coccopoma'' was oorspronkelijk enkel te vinden langs de westkusten van Centraal- en Zuid-Amerika. Deze zeepok werd in Europa voor de eerste maal waargenomen in 1851, op de romp van een schip aangemeerd in Le Havre, Frankrijk. Bij ons nam men deze exoot voor het eerst waar in 1997 op boeien vóór de Belgische kust. De grote roze zeepok is een opportunistische soort en maakt deel uit van de vaste aangroeigemeenschap van scheepsrompen en andere harde oppervlakken. Bovendien treedt deze zeepok in competitie met inheemse zeepokken.}}
<P>
+
{{kader3}}
:Foto: Marco Faasse (<span class="plainlinks">[http://www.acteon.nl/ www.acteon.nl]</span>)
+
}}
+
 
+
 
<P>
 
<P>
 
<Br>
 
<Br>
<P>
 
 
<Br>
 
<Br>
 
<P>
 
<P>
 
  
 
===<span style="color:#00787A">Wetenschappelijke naam</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Wetenschappelijke naam</span>===
  
  
[http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=149682 ''Megabalanus coccopoma'' (Darwin, 1854)]
+
[http://www.marinespecies.org/berms/aphia.php?p=taxdetails&id=149682 ''Megabalanus coccopoma'' (Darwin, 1854)]
  
 
<P>
 
<P>
Regel 27: Regel 22:
 
===<span style="color:#00787A">Oorspronkelijke verspreiding</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Oorspronkelijke verspreiding</span>===
  
Oorspronkelijk kwam de grote roze zeepok voor langs de Centraal- en Zuid-Amerikaanse kusten van de tropische Stille Oceaan [1]<ref name=one>Kerckhof, F.; Cattrijsse, A. (2001). Exotic Cirripedia (Balanomorpha) from buoys off the Belgian coast. Senckenb. Marit. 31(2): 245-254. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=25318 details]</ref>. Deze zeepok is een opportunistische soort die zich het best vestigt in recent verstoorde gebieden, op scheeprompen, boeien of op grote kreeftachtigen in de lage intergetijdenzone tot op een diepte van maximaal 100 meter [2]<ref name=two>Newman, W.A.; McConnaughey, R.R. (1987). A tropical eastern Pacific barnacle, Megabalanus coccopoma (Darwin), in southern California, following El Niño 1982-83. Pacif. Sci. 41 (1-4). [Newman, W.A.; McConnaughey, R.R. (1987). A tropical eastern Pacific barnacle, ''Megabalanus coccopoma'' (Darwin), in southern California, following El Niño 1982-83. Pacif. Sci. 41 (1-4) details]</ref>.  
+
Oorspronkelijk kwam de grote roze zeepok enkel voor langs de Centraal- en Zuid-Amerikaanse kusten van de tropische Stille Oceaan <ref name=one>Kerckhof, F.; Cattrijsse, A. (2001). Exotic Cirripedia (Balanomorpha) from buoys off the Belgian coast. Senckenb. Marit. 31(2): 245-254. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=25318 details]</ref>. Deze zeepok is een opportunistische soort die zich het best vestigt in recent verstoorde gebieden, op scheepsrompen, boeien of op grote kreeftachtigen in de lage intergetijdenzone tot op een diepte van maximaal 100 meter <ref name=two>Newman, W.A.; McConnaughey, R.R. (1987). A tropical eastern Pacific barnacle, ''Megabalanus coccopoma'' (Darwin), in southern California, following El Niño 1982-83. Pacif. Sci. 41 (1-4). [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=204522 details]</ref>.  
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
Regel 34: Regel 29:
 
===<span style="color:#00787A">Eerste waarneming in België</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Eerste waarneming in België</span>===
  
Tijdens een studie over de aangroeigemeenschap op boeien voor de Belgische kust, vond men in 1997 voor het eerst een tiental exemplaren van deze zeepok op een boei ter hoogte van de Kwintebank, op zo’n 10 kilometer uit de kust voor Nieuwpoort [1]<ref name=one> </ref>.  
+
Tijdens een studie over de aangroeigemeenschap op boeien voor de Belgische kust, vond men in 1997 voor het eerst een tiental exemplaren van deze zeepok op een boei ter hoogte van de Kwintebank, op zo’n 10 kilometer uit de kust voor Nieuwpoort <ref name=one> </ref>.  
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
Regel 41: Regel 36:
 
===<span style="color:#00787A">Verspreiding in België</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Verspreiding in België</span>===
  
Sinds 1997 worden exemplaren van de grote rode zeepok gemeld in onze wateren, zowel op boeien als op drijvende voorwerpen [1,3,4,5]<ref name=one> </ref><ref name=three>Kerckhof, F.; Van Outryve, R. (2005). Verslag van de excursie naar Koksijde op 29 november 2003. De Strandvlo 25(1): 19-25. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=72346 details] </ref><ref name=four>ICES Advisory Committee on the Marine Environment (2006). Working Group on Introductions and Transfers of Marine Organisms (WGITMO) 16–17 March 2006 Oostende, Belgium. ICES Committee Meetings Documents, CM 2006(ACME:05). ICES: Copenhagen, Denmark. 330 pp. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=111237 details] </ref><ref name=five>Waarnemingen afkomstig van Waarnemingen.be, een initiatief van Natuurpunt Studie vzw en de Stichting Natuurinformatie. Geraadpleegd op 22-7-2010. [http://waarnemingen.be/soort/view/106300?from=2007-08-31&to=2009-08-31&species=106300&prov=0&akt=0&from=1983-08-17&to=2009-08-31&prov=0 details] </ref>. <P>
+
Sinds 1997 worden exemplaren van de grote rode zeepok gemeld in onze wateren, zowel op boeien als op drijvende voorwerpen <ref name=one> </ref><ref name=three>Kerckhof, F.; Van Outryve, R. (2005). Verslag van de excursie naar Koksijde op 29 november 2003. De Strandvlo 25(1): 19-25. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=72346 details] </ref><ref name=four>   Kerckhof, F. (2006). National report Belgium, 2005, in: ICES Advisory Committee on the Marine Environment (2006). Working Group on Introductions and Transfers of Marine Organisms (WGITMO) 16-17 March 2006 Oostende, Belgium. C.M. - International Council for the Exploration of the Sea, CM 2006(ACME:05): pp. 43-45. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=111238 details]</ref><ref name=five>Waarnemingen afkomstig van Waarnemingen.be, een initiatief van Natuurpunt Studie vzw en de Stichting Natuurinformatie. [http://waarnemingen.be/soort/view/106300?from=2007-08-31&to=2009-08-31&species=106300&prov=0&akt=0&from=1983-08-17&to=2009-08-31&prov=0 online beschikbaar], geraadpleegd op 22-7-2010.</ref>. <P>
In ons studiegebied werden in 2006 losliggende en lege exemplaren gevonden in een koelwaterinlaat van de elektriciteitscentrale van Borssele langs de Nederlandse Westerschelde [9]<ref name=nine>van Nieulande, F.; Raad, H.; Faasse, M. (2006). De exotische zeepok ''Megabalanus coccopoma'' (Darwin, 1854) autochtoon voorkomend bij Borssele. Het Zeepaard 66(6): 174-176. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=106306 details]</ref>.
+
In ons studiegebied werden in 2006 losliggende en lege exemplaren gevonden in een koelwaterinlaat van de elektriciteitscentrale van Borssele langs de Nederlandse Westerschelde <ref name=nine>van Nieulande, F.; Raad, H.; Faasse, M. (2006). De exotische zeepok ''Megabalanus coccopoma'' (Darwin, 1854) autochtoon voorkomend bij Borssele. Het Zeepaard 66(6): 174-176. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=106306 details]</ref>.
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
Regel 49: Regel 44:
 
===<span style="color:#00787A">Verspreiding in onze buurlanden</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Verspreiding in onze buurlanden</span>===
  
De eerste waarneming voor Europa dateert van 1851, toen deze zeepok op de romp van een schip in Le Havre (Noordwest-Frankrijk) werd gevonden [6]<ref name=six>Nilsson-Cantell, C.-A. (1932). Revision der Sammlung rezenter Cirripedien des Naturhistorischen Museums in Basel. Verh. Naturforsch. Ges. Basel. 42:103-137. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=196984 details]</ref>. <P>
+
De eerste waarneming voor Europa dateert van 1851, toen deze zeepok op de romp van een schip in Le Havre (Noordwest-Frankrijk) werd gevonden <ref name=six>Nilsson-Cantell, C.-A. (1932). Revision der Sammlung rezenter Cirripedien des Naturhistorischen Museums in Basel. Verh. Naturforsch. Ges. Basel. 42:103-137. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=196984 details]</ref>. <P>
In Nederland dateert de eerste waarneming van de grote roze zeepok van 1976, op boeien voor de kust van Terschelling in het noorden van Nederland. Er werden toen een tiental exemplaren verzameld. De identificatie liep echter niet van een leien dakje... Oorspronkelijk werden deze levende zeepokken geïdentificeerd als het vulkaantje ''Balanus perforatus'' [7]<ref name=seven>Buizer, D.A.G. (1978). First autochtonous records of ''Balanus perforatus'' ''Bruguière'' (Cirripedia Balanomorpha) and ''Conchoderma auritum'' (L;) (Cirripedia Lepadomorpha) in the coastal waters of the Netherlands. Zoöl. Bijdr., Leiden, 23:34-37. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=141154 details]</ref>. Toen men enkele jarenlater dit materiaal herbekeek vermoedde men dat het ging om de [[zeetulp]] ''Megabalanus tintinnabulum'' [8]<ref name=eight>Buizer, D.A.G. (1980). ''Balanus tintinnabulum'' (L., 1758) autochtonous in the Netherlands with notes on size and growth of other operculate barnacles (Cirripedia, Balanomorpha). Bull. Zoöl. Mus., Univ. Amsterdam 7:149-154. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=197092 details]</ref>. Nog later bleek ook dit verkeerd te zijn en - na een derde onderzoek - stelde men vast dat het eigenlijk ging om de grote roze zeepok ''Megabalanus coccopoma'' [1]<ref name=one> </ref>. <P>
+
<div style="float:right;width:150pt;padding:0.4em 1em 0.4em 0.5em">[[Image:Megabalanus coccopoma2.jpg|caption|right|195px|]]
Een volgende gerapporteerde waarneming voor Nederland kwam pas in 2004. Toen is een dood exemplaar aangetroffen op een aangespoeld plastic vat bij Domburg in het zuidwesten van Nederland [9]<ref name=nine> </ref>. Enkele jaren later, in 2006, zijn losliggende en lege exemplaren gevonden in een koelwaterinlaat van de elektriciteitscentrale van Borssele langs de Westerschelde. Wellicht zijn deze exemplaren gestorven door te lage temperaturen [9]<ref name=nine> </ref>. In 2007 spoelde op het strand van Ter Heijde, nabij Den Haag, nog een individu aan waarvan het echter niet duidelijk is of het om een dood of levend exemplaar gaat [10]<ref name=ten>Waarnemingen afkomstig van Waarnemingen.be, een initiatief van Natuurpunt Studie vzw en de Stichting Natuurinformatie. Grote roze zeepok - ''Megabalanus coccopoma''. [http://waarnemingen.be/soort/view/106300?from=1900-09-20&to=2011-09-27&prov=0&maand=0&os=0 online beschikbaar], geraadpleegd op 27-09-2011.</ref>. In 2009 werd deze exoot – levend – gesignaleerd in de Oosterschelde, nabij Bruinisse [11]<ref name=eleven>Natuurbericht.nl. Eerst melding van exotische zeepok in Nederland. [http://www.natuurbericht.nl/index.php?id=925  online beschikbaar], geraadpleegd op 22-07-2010.</ref>.<P>
+
<div style="text-align: right;font-size:80%">Foto: Jo O'Keefe</div></div>
Naast Frankrijk en Nederland zijn er geen gerapporteerde meldingen van deze zeepok uit andere buurlanden [12]<ref name=twelve>DAISIE – Delivering Alien Invasive Species Inventories for Europe. Europe-aliens.org. Species Factsheet. ''Megabalanus coccopoma''. [http://www.europe-aliens.org/speciesFactsheet.do?speciesId=53378# online beschikbaar], geraadpleegd op 22-07-2010. </ref>.  
+
In Nederland dateert de eerste waarneming van de grote roze zeepok van 1976, op boeien voor de kust van Terschelling in het noorden van Nederland. Er werden toen een tiental exemplaren verzameld. De identificatie liep echter niet van een leien dakje... Oorspronkelijk werden deze levende zeepokken geïdentificeerd als het vulkaantje ''Balanus perforatus'' <ref name=seven>Buizer, D.A.G. (1978). First autochtonous records of ''Balanus perforatus'' ''Bruguière'' (Cirripedia Balanomorpha) and ''Conchoderma auritum'' (L;) (Cirripedia Lepadomorpha) in the coastal waters of the Netherlands. Zoöl. Bijdr., Leiden, 23:34-37. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=141154 details]</ref>. Toen men enkele jaren later dit materiaal herbekeek vermoedde men dat het ging om de [[zeetulp]] ''Megabalanus tintinnabulum'' <ref name=eight>Buizer, D.A.G. (1980). ''Balanus tintinnabulum'' (L., 1758) autochtonous in the Netherlands with notes on size and growth of other operculate barnacles (Cirripedia, Balanomorpha). Bull. Zoöl. Mus., Univ. Amsterdam 7:149-154. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=197092 details]</ref>. Nog later bleek ook dit verkeerd te zijn en - na een derde onderzoek - stelde men vast dat het eigenlijk ging om de grote roze zeepok ''Megabalanus coccopoma'' <ref name=one> </ref>. <P>
De soort komt echter regelmatig voor in de aangroeigemeenschap op schepen maar wordt dikwijls fout geïdentificeerd (Persoonlijke mededeling Francis Kerckhof 2011)<ref name=kerckhof2011>Persoonlijke mededeling door [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=person&persid=320 Francis Kerckhof] 2011 </ref>.
+
Een volgende gerapporteerde waarneming voor Nederland kwam pas in 2004. Toen is een dood exemplaar aangetroffen op een aangespoeld plastic vat bij Domburg in het zuidwesten van Nederland <ref name=nine> </ref>. Enkele jaren later, in 2006, zijn losliggende en lege exemplaren gevonden in een koelwaterinlaat van de elektriciteitscentrale van Borssele langs de Westerschelde. Wellicht zijn deze exemplaren gestorven door te lage temperaturen <ref name=nine> </ref>. In 2007 spoelde op het strand van Ter Heijde, nabij Den Haag, nog een individu aan waarvan het echter niet duidelijk is of het om een dood of levend exemplaar gaat <ref name=ten>Waarnemingen afkomstig van Waarnemingen.be, een initiatief van Natuurpunt Studie vzw en de Stichting Natuurinformatie. Grote roze zeepok - ''Megabalanus coccopoma''. [http://waarnemingen.be/soort/view/106300?from=1900-09-20&to=2011-09-27&prov=0&maand=0&os=0 online beschikbaar], geraadpleegd op 27-09-2011.</ref>. In 2009 werd deze exoot – levend – gesignaleerd in de Oosterschelde, nabij Bruinisse <ref name=eleven>Natuurbericht.nl. Eerst melding van exotische zeepok in Nederland. [http://www.natuurbericht.nl/index.php?id=925  online beschikbaar], geraadpleegd op 22-07-2010.</ref>.<P>
 +
Naast Frankrijk en Nederland zijn er geen gerapporteerde meldingen van deze zeepok uit andere buurlanden <ref name=twelve>DAISIE European Invasive Alien Species Gateway, 2008. ''Megabalanus coccopoma''. Available from: http://www.europe-aliens.org/speciesFactsheet.do?speciesId=53378# [Accessed 22th July 2010] </ref>.  
 +
De soort komt echter regelmatig voor in de aangroeigemeenschap op schepen, maar wordt dikwijls fout geïdentificeerd <ref name=kerckhof2011>Persoonlijke mededeling door [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=person&persid=320 Francis Kerckhof] 2011.</ref>.
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
Regel 59: Regel 56:
  
 
===<span style="color:#00787A">Wijze van introductie</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Wijze van introductie</span>===
 
+
<div style="float:right;width:150pt;padding:0.4em 1em 0.4em 0em">[[Image:Megabalanus_coccopoma.jpg|caption|right|195px|]]
In de literatuur worden twee mogelijke introductiewijzen vermeld. Enerzijds kunnen volwassen individuen getransporteerd worden door zich vast te hechten op scheeprompen, waarbij de larven telkens op andere bestemmingen vrijgelaten worden in de waterkolom. Anderzijds kan transport van larven via het ballastwater optreden [1]<ref name=one> </ref>. Deze laatste mogelijkheid wordt echter in twijfel getrokken. De larven van deze exoot zijn immers minder tolerant tegenover de algemene strenge ballastwater-condities [2]<ref name=two> </ref>.  
+
<div style="text-align: right;font-size:80%">Foto: <span class="plainlinks">[http://www.jacksonvilleshells.org/barnacle.htm jacksonvilleshells.org]</span></div></div>
 +
In de literatuur worden twee mogelijke introductiewijzen vermeld. Enerzijds kunnen volwassen individuen getransporteerd worden door zich vast te hechten op scheepsrompen, waarbij de larven telkens op andere bestemmingen vrijgelaten worden in de waterkolom. Anderzijds kan transport van larven via het ballastwater optreden <ref name=one> </ref>. Deze laatste mogelijkheid wordt echter in twijfel getrokken. De larven van deze exoot zijn immers minder tolerant tegenover de algemene strenge ballastwater-condities <ref name=two> </ref>.  
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
Regel 67: Regel 65:
 
===<span style="color:#00787A">Redenen waarom deze soort zo succesrijk is in onze contreien</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Redenen waarom deze soort zo succesrijk is in onze contreien</span>===
  
De grote roze zeepok is een opportunistische soort en vestigt zich op allerhande harde ondergronden, waarbij de voorkeur wordt gegeven aan verstoorde en onbegroeide substraten [2]<ref name=two> </ref>.  
+
De grote roze zeepok is een opportunistische soort en vestigt zich op allerhande harde ondergronden, waarbij de voorkeur wordt gegeven aan verstoorde en onbegroeide substraten <ref name=two> </ref>.  
Het is een snelle groeier die tot 5 centimeter groot wordt – zowel in hoogte als in diameter. Deze exoot treedt gemakkelijk in competitie met andere soorten voor ruimte en voedsel [13]<ref name=thirteen>Smithsonian Marine Station at Fort Pierce – IRL Species Inventory. Geraadpleegd op 22 juli 2010. [http://www.sms.si.edu/irlspec/Megabalanus_coccopoma.htm details] </ref>.  
+
Het is een snelle groeier die tot 5 centimeter groot wordt – zowel in hoogte als in diameter. Deze exoot treedt gemakkelijk in competitie met andere soorten voor ruimte en voedsel <ref name=thirteen>Smithsonian Marine Station at Fort Pierce – IRL Species Inventory. [http://www.sms.si.edu/irlspec/Megabalanus_coccopoma.htm online beschikbaar], geraadpleegd op 22-07-2010.</ref>.  
 
+
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
Regel 76: Regel 73:
 
===<span style="color:#00787A">Factoren die de verspreiding beïnvloeden</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Factoren die de verspreiding beïnvloeden</span>===
  
Zoals alle zeepokken heeft de grote roze zeepok vrij zwemmende larven [13]<ref name=thirteen> </ref> die tot drie weken in de waterkolom vertoeven en in die tijd meegenomen worden door de heersende stromingen[2]<ref name=two> </ref>. Ook vastgehecht op scheepsrompen kan deze zeepok op diverse plaatsen larven in de waterkolom vrijlaten. Als het milieu geschikt is, kunnen de larven zich vestigen [1]<ref name=one> </ref>.  
+
Zoals alle zeepokken heeft de grote roze zeepok vrijzwemmende larven <ref name=thirteen> </ref> die tot drie weken in de waterkolom vertoeven en in die tijd meegenomen worden door de heersende stromingen <ref name=two> </ref>. Ook vastgehecht op scheepsrompen kan deze zeepok op diverse plaatsen larven in de waterkolom vrijlaten. Als het milieu geschikt is, kunnen de larven zich vestigen <ref name=one> </ref>.  
Daar de grote roze zeepok een tropische soort is, zal een koude watertemperatuur de verspreiding ervan beperken [13]<ref name=thirteen> </ref>. Bovendien is deze exoot intolerant voor brakwater [2]<ref name=two> </ref>.
+
Daar de grote roze zeepok een tropische soort is, zal een koude watertemperatuur de verspreiding ervan beperken <ref name=thirteen> </ref>. Bovendien is deze exoot intolerant voor brak water <ref name=two> </ref>.
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
Regel 84: Regel 81:
 
===<span style="color:#00787A">Effecten of potentiële effecten en maatregelen</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Effecten of potentiële effecten en maatregelen</span>===
  
Vestiging en groei op structuren zoals scheepsrompen, boeien en verschillende andere (visserij)materialen veroorzaken problemen. De verhoogde weerstand om door het water te glijden bijvoorbeeld leidt tot een minder efficiënt gebruik van brandstof. Vasthechting van zeepokken kan opgelost worden door de romp te reinigen en kan vermeden worden door behandeling met een aangroeiwerende verf, wat echter een dure onderneming is (Schultz et al 2010)<ref name=schultz>Schultz, M.P.; Bendick, J.A.; Holm, E.R.; Hertel, W.M. (2010). Economic impact of biofouling on a naval surface ship Biofouling 27(1): 87-98. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=206434 details] </ref>. Bovendien brengen vele van deze verven schade toe aan het ecosysteem. Sommige verven blijven ook schade veroorzaken hoewel ze uit circulatie genomen werden. Zo ook tributyltin ([[TBT]]), waarvan het gebruik reeds sinds 2003 verboden werd <ref>Coastalwiki.org Antifouling paints. [http://www.coastalwiki.org/coastalwiki/Antifouling_paints online beschikbaar], geraadpleegd op 22-06-2011. </ref>. (http://www.coastalwiki.org/coastalwiki/Antifouling_paints)
+
Vestiging en groei op structuren zoals scheepsrompen, boeien en verschillende andere (visserij)materialen veroorzaken problemen. De verhoogde weerstand om door het water te glijden bijvoorbeeld leidt tot een minder efficiënt gebruik van brandstof. Vasthechting van zeepokken kan opgelost worden door de romp te reinigen en kan vermeden worden door behandeling met een aangroeiwerende verf, wat echter een dure onderneming is <ref name=schultz>Schultz, M.P.; Bendick, J.A.; Holm, E.R.; Hertel, W.M. (2010). Economic impact of biofouling on a naval surface ship Biofouling 27(1): 87-98. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=206434 details] </ref>. Bovendien brengen vele van deze verven schade toe aan het ecosysteem. Sommige verven blijven ook schade veroorzaken, hoewel ze uit circulatie genomen werden. Zo ook tributyltin ([[TBT]]), waarvan het gebruik reeds sinds 2003 verboden werd <ref>Coastalwiki.org Antifouling paints. [http://www.coastalwiki.org/coastalwiki/Antifouling_paints online beschikbaar], geraadpleegd op 22-06-2011. </ref>. <P>
Ook competitie met andere filtervoedende- en/of aangroeisoorten voor voedsel en ruimte kan effect hebben op de inheemse gemeenschap [15]<ref name=fifteen>Perreault, R.T. (2004). An exotic tropical barnacle, ''Megabalanus coccopoma'' (Darwin 1854), in Louisiana: its probable arrival and environmental implications. Proceedings of the Louisiana Academy of Sciences 66:13-16. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=204521 details]</ref>.
+
Ook competitie met andere filtervoedende en/of aangroeisoorten voor voedsel en ruimte kan effect hebben op de inheemse gemeenschap <ref name=fifteen>Perreault, R.T. (2004). An exotic tropical barnacle, ''Megabalanus coccopoma'' (Darwin 1854), in Louisiana: its probable arrival and environmental implications. Proceedings of the Louisiana Academy of Sciences 66:13-16. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=204521 details]</ref>.
 
+
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
 
<P>
 
<P>
  
[[Image:Grote_roze_zeepok2.jpg|thumb|left|140px| <div style="text-align: center;">
 
Foto: Marco Faasse (<span class="plainlinks">[http://www.acteon.nl/ www.acteon.nl]</span>)</div>]]
 
 
===<span style="color:#00787A">Specifieke kenmerken</span>===
 
===<span style="color:#00787A">Specifieke kenmerken</span>===
De grote roze zeepok kan tot 5 centimeter groot worden, zowel in de breedte als in de hoogte en is daarmee één van de grotere zeepokken. De schaal bestaat uit 6 overlappende kalkplaten, waarbij de niet-overlappende delen glad en rozerood zijn en de relatief smalle overlappende delen paars tot wit zijn. De centrale opening is eveneens smal [2]<ref name=two> </ref>.  
+
<div style="float:left;width:165pt;padding:0.4em 1em 0.4em 0em">[[Image:Grote_roze_zeepok2.jpg|caption|left|215px|]]
In het veld kan men deze zeepok relatief eenvoudig onderscheiden van de eveneens tropische [[zeetulp]] ''Megabalanus tintinnabulum''. De grote roze zeepok heeft een kegelvormige schelp, een smalle cirkelvormige tot ovale centrale opening en een rozerode kleur, terwijl de zeetulp een eerder cilindervormige schelp, een minder afgeronde opening en een roze tot paarse kleur heeft [16]<ref name=sixteen>University of Georgia Marine Extension Service Shellfish Research Laboratory. Invasive Species: the titan acorn barnacle. Geraadpleegd op 22 juli 2010. [http://www.marex.uga.edu/shellfish/invasive%20webitems/meet%20guests/acorn%20barnacle.pdf details]</ref>.  
+
<div style="text-align: left;font-size:80%">Foto: Marco Faasse (<span class="plainlinks">[http://www.acteon.nl/ www.acteon.nl])</span></div></div>De grote roze zeepok kan tot 5 centimeter groot worden, zowel in de breedte als in de hoogte en is daarmee één van de grotere zeepokken. De schaal bestaat uit 6 overlappende kalkplaten, waarbij de niet-overlappende delen glad en rozerood zijn en de relatief smalle overlappende delen paars tot wit zijn. De centrale opening is eveneens smal <ref name=two> </ref>. <P>
 +
In het veld kan men deze zeepok relatief eenvoudig onderscheiden van de eveneens tropische [[zeetulp]] ''Megabalanus tintinnabulum''. De grote roze zeepok heeft een kegelvormige schelp, een smalle cirkelvormige tot ovale centrale opening en een rozerode kleur, terwijl de zeetulp een eerder cilindervormige schelp, een minder afgeronde opening en een roze tot paarse kleur heeft <ref name=sixteen>Bliss, A.; Power, A.; Olsen, M.; Sweeney-Reeves, M.; Rahn, A. (2007). Invasive species: Titan acorn barnacle. Factsheet. University of Georgia Marine Extension Service: Georgia. 1 pp. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=208117 details]</ref>. <P>
 
Zeepokken voeden zich enkel wanneer ze volledig ondergedompeld zijn. Dan opent de centrale opening zich en steken de zeepokken hun 6 paar lange en behaarde rankpoten of cirri naar buiten. Hiermee filteren ze kleine voedseldeeltjes uit het water.  
 
Zeepokken voeden zich enkel wanneer ze volledig ondergedompeld zijn. Dan opent de centrale opening zich en steken de zeepokken hun 6 paar lange en behaarde rankpoten of cirri naar buiten. Hiermee filteren ze kleine voedseldeeltjes uit het water.  
Verder zijn zeepokken tweeslachtig (hermafrodiet). Ze hebben een lange penis om een naburige pok – die  dan even het vrouwtje is – te bevruchten [13]<ref name=thirteen> </ref>.  
+
Verder zijn zeepokken tweeslachtig (hermafrodiet). Ze hebben een lange penis om een naburige pok – die  dan even het vrouwtje is – te bevruchten <ref name=thirteen> </ref>.  
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>
Regel 106: Regel 101:
 
====<span style="color:#00787A">''Tropische concurrenten''</span>====
 
====<span style="color:#00787A">''Tropische concurrenten''</span>====
  
Twee niet-inheemse zeepokken voor de Belgische kust, de zeetulp ''Megabalanus tintinnabulum'' en de grote roze zeepok ''Megabalanus coccopoma'', treden niet enkel in concurrentie met onze inheemse soorten, maar ook met elkaar. Een onderzoek in het zuiden van Brazilië toont namelijk aan dat wanneer beide soorten in competitie treden, de grote roze zeepok de zeetulp wegconcurreert. De zeetulp neemt er in aantallen af door de snelle kolonisatie van de grote roze zeepok [17]<ref>Young, P.S. (1994). Superfamily Balanoidea Leach (Cirripedia, Balanomorpha) from the Brazilian coast Bolm Mus. nac., N.S., Zool. 356: 1-36. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=141161 details] </ref>.  
+
Twee niet-inheemse zeepokken voor de Belgische kust, de zeetulp ''Megabalanus tintinnabulum'' en de grote roze zeepok ''Megabalanus coccopoma'', treden niet enkel in competitie met onze inheemse soorten, maar ook met elkaar. Een onderzoek in het zuiden van Brazilië toont namelijk aan dat wanneer beide soorten in competitie treden, de grote roze zeepok de zeetulp wegconcurreert. De zeetulp neemt er in aantallen af door de snelle kolonisatie van de grote roze zeepok <ref>Young, P.S. (1994). Superfamily Balanoidea Leach (Cirripedia, Balanomorpha) from the Brazilian coast Bolm Mus. nac., N.S., Zool. 356: 1-36. [http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=141161 details] </ref>.  
 +
<P>
 +
<BR>
 +
<P>
 +
===<span style="color:#00787A">Hoe verwijzen naar deze pagina?</span>===
 +
{{Kader5|
 +
SoortnaamNL=Grote roze zeepok |
 +
SoortnaamLt=Megabalanus coccopoma|
 +
Naamlector=Francis Kerckhof|
 +
refid=210306|}}
 +
 
 +
 
 +
 
 
<P>
 
<P>
 
<BR>
 
<BR>

Versie van 26 jan 2012 om 12:19

Grote roze zeepok
De grote roze zeepok Megabalanus coccopoma was oorspronkelijk enkel te vinden langs de westkusten van Centraal- en Zuid-Amerika. Deze zeepok werd in Europa voor de eerste maal waargenomen in 1851, op de romp van een schip aangemeerd in Le Havre, Frankrijk. Bij ons nam men deze exoot voor het eerst waar in 1997 op boeien vóór de Belgische kust. De grote roze zeepok is een opportunistische soort en maakt deel uit van de vaste aangroeigemeenschap van scheepsrompen en andere harde oppervlakken. Bovendien treedt deze zeepok in competitie met inheemse zeepokken.
Grote roze zeepok.jpg
Foto: Marco Faasse (www.acteon.nl)




Wetenschappelijke naam

Megabalanus coccopoma (Darwin, 1854)


Oorspronkelijke verspreiding

Oorspronkelijk kwam de grote roze zeepok enkel voor langs de Centraal- en Zuid-Amerikaanse kusten van de tropische Stille Oceaan [1]. Deze zeepok is een opportunistische soort die zich het best vestigt in recent verstoorde gebieden, op scheepsrompen, boeien of op grote kreeftachtigen in de lage intergetijdenzone tot op een diepte van maximaal 100 meter [2].


Eerste waarneming in België

Tijdens een studie over de aangroeigemeenschap op boeien voor de Belgische kust, vond men in 1997 voor het eerst een tiental exemplaren van deze zeepok op een boei ter hoogte van de Kwintebank, op zo’n 10 kilometer uit de kust voor Nieuwpoort [1].


Verspreiding in België

Sinds 1997 worden exemplaren van de grote rode zeepok gemeld in onze wateren, zowel op boeien als op drijvende voorwerpen [1][3][4][5].

In ons studiegebied werden in 2006 losliggende en lege exemplaren gevonden in een koelwaterinlaat van de elektriciteitscentrale van Borssele langs de Nederlandse Westerschelde [6].


Verspreiding in onze buurlanden

De eerste waarneming voor Europa dateert van 1851, toen deze zeepok op de romp van een schip in Le Havre (Noordwest-Frankrijk) werd gevonden [7].

Megabalanus coccopoma2.jpg
Foto: Jo O'Keefe
In Nederland dateert de eerste waarneming van de grote roze zeepok van 1976, op boeien voor de kust van Terschelling in het noorden van Nederland. Er werden toen een tiental exemplaren verzameld. De identificatie liep echter niet van een leien dakje... Oorspronkelijk werden deze levende zeepokken geïdentificeerd als het vulkaantje Balanus perforatus [8]. Toen men enkele jaren later dit materiaal herbekeek vermoedde men dat het ging om de zeetulp Megabalanus tintinnabulum [9]. Nog later bleek ook dit verkeerd te zijn en - na een derde onderzoek - stelde men vast dat het eigenlijk ging om de grote roze zeepok Megabalanus coccopoma [1].

Een volgende gerapporteerde waarneming voor Nederland kwam pas in 2004. Toen is een dood exemplaar aangetroffen op een aangespoeld plastic vat bij Domburg in het zuidwesten van Nederland [6]. Enkele jaren later, in 2006, zijn losliggende en lege exemplaren gevonden in een koelwaterinlaat van de elektriciteitscentrale van Borssele langs de Westerschelde. Wellicht zijn deze exemplaren gestorven door te lage temperaturen [6]. In 2007 spoelde op het strand van Ter Heijde, nabij Den Haag, nog een individu aan waarvan het echter niet duidelijk is of het om een dood of levend exemplaar gaat [10]. In 2009 werd deze exoot – levend – gesignaleerd in de Oosterschelde, nabij Bruinisse [11].

Naast Frankrijk en Nederland zijn er geen gerapporteerde meldingen van deze zeepok uit andere buurlanden [12]. De soort komt echter regelmatig voor in de aangroeigemeenschap op schepen, maar wordt dikwijls fout geïdentificeerd [13].


Wijze van introductie

Megabalanus coccopoma.jpg

In de literatuur worden twee mogelijke introductiewijzen vermeld. Enerzijds kunnen volwassen individuen getransporteerd worden door zich vast te hechten op scheepsrompen, waarbij de larven telkens op andere bestemmingen vrijgelaten worden in de waterkolom. Anderzijds kan transport van larven via het ballastwater optreden [1]. Deze laatste mogelijkheid wordt echter in twijfel getrokken. De larven van deze exoot zijn immers minder tolerant tegenover de algemene strenge ballastwater-condities [2].


Redenen waarom deze soort zo succesrijk is in onze contreien

De grote roze zeepok is een opportunistische soort en vestigt zich op allerhande harde ondergronden, waarbij de voorkeur wordt gegeven aan verstoorde en onbegroeide substraten [2]. Het is een snelle groeier die tot 5 centimeter groot wordt – zowel in hoogte als in diameter. Deze exoot treedt gemakkelijk in competitie met andere soorten voor ruimte en voedsel [14].


Factoren die de verspreiding beïnvloeden

Zoals alle zeepokken heeft de grote roze zeepok vrijzwemmende larven [14] die tot drie weken in de waterkolom vertoeven en in die tijd meegenomen worden door de heersende stromingen [2]. Ook vastgehecht op scheepsrompen kan deze zeepok op diverse plaatsen larven in de waterkolom vrijlaten. Als het milieu geschikt is, kunnen de larven zich vestigen [1]. Daar de grote roze zeepok een tropische soort is, zal een koude watertemperatuur de verspreiding ervan beperken [14]. Bovendien is deze exoot intolerant voor brak water [2].


Effecten of potentiële effecten en maatregelen

Vestiging en groei op structuren zoals scheepsrompen, boeien en verschillende andere (visserij)materialen veroorzaken problemen. De verhoogde weerstand om door het water te glijden bijvoorbeeld leidt tot een minder efficiënt gebruik van brandstof. Vasthechting van zeepokken kan opgelost worden door de romp te reinigen en kan vermeden worden door behandeling met een aangroeiwerende verf, wat echter een dure onderneming is [15]. Bovendien brengen vele van deze verven schade toe aan het ecosysteem. Sommige verven blijven ook schade veroorzaken, hoewel ze uit circulatie genomen werden. Zo ook tributyltin (TBT), waarvan het gebruik reeds sinds 2003 verboden werd [16].

Ook competitie met andere filtervoedende en/of aangroeisoorten voor voedsel en ruimte kan effect hebben op de inheemse gemeenschap [17].


Specifieke kenmerken

Grote roze zeepok2.jpg
Foto: Marco Faasse (www.acteon.nl)
De grote roze zeepok kan tot 5 centimeter groot worden, zowel in de breedte als in de hoogte en is daarmee één van de grotere zeepokken. De schaal bestaat uit 6 overlappende kalkplaten, waarbij de niet-overlappende delen glad en rozerood zijn en de relatief smalle overlappende delen paars tot wit zijn. De centrale opening is eveneens smal [2].

In het veld kan men deze zeepok relatief eenvoudig onderscheiden van de eveneens tropische zeetulp Megabalanus tintinnabulum. De grote roze zeepok heeft een kegelvormige schelp, een smalle cirkelvormige tot ovale centrale opening en een rozerode kleur, terwijl de zeetulp een eerder cilindervormige schelp, een minder afgeronde opening en een roze tot paarse kleur heeft [18].

Zeepokken voeden zich enkel wanneer ze volledig ondergedompeld zijn. Dan opent de centrale opening zich en steken de zeepokken hun 6 paar lange en behaarde rankpoten of cirri naar buiten. Hiermee filteren ze kleine voedseldeeltjes uit het water. Verder zijn zeepokken tweeslachtig (hermafrodiet). Ze hebben een lange penis om een naburige pok – die dan even het vrouwtje is – te bevruchten [14].


Weetjes

Tropische concurrenten

Twee niet-inheemse zeepokken voor de Belgische kust, de zeetulp Megabalanus tintinnabulum en de grote roze zeepok Megabalanus coccopoma, treden niet enkel in competitie met onze inheemse soorten, maar ook met elkaar. Een onderzoek in het zuiden van Brazilië toont namelijk aan dat wanneer beide soorten in competitie treden, de grote roze zeepok de zeetulp wegconcurreert. De zeetulp neemt er in aantallen af door de snelle kolonisatie van de grote roze zeepok [19].


Hoe verwijzen naar deze pagina?

VLIZ Alien Species Consortium (2011). Grote roze zeepok – Megabalanus coccopoma. Niet-inheemse soorten van het Belgisch deel van de Noordzee en aanpalende estuaria. Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ). Geraadpleegd op 11-07-2014. Beschikbaar op
http://www.vliz.be/wiki/Lijst_niet-inheemse_soorten_Belgisch_deel_Noordzee_en_aanpalende_estuaria


Lector: Francis Kerckhof
VLIZ Alien Species Consortium: http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=project&proid=2170
Deze fiche (versie 2011) is ook als pdf beschikbaar op http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=ref&refid=210306


Geraadpleegde bronnen

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Kerckhof, F.; Cattrijsse, A. (2001). Exotic Cirripedia (Balanomorpha) from buoys off the Belgian coast. Senckenb. Marit. 31(2): 245-254. details
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Newman, W.A.; McConnaughey, R.R. (1987). A tropical eastern Pacific barnacle, Megabalanus coccopoma (Darwin), in southern California, following El Niño 1982-83. Pacif. Sci. 41 (1-4). details
  3. Kerckhof, F.; Van Outryve, R. (2005). Verslag van de excursie naar Koksijde op 29 november 2003. De Strandvlo 25(1): 19-25. details
  4. Kerckhof, F. (2006). National report Belgium, 2005, in: ICES Advisory Committee on the Marine Environment (2006). Working Group on Introductions and Transfers of Marine Organisms (WGITMO) 16-17 March 2006 Oostende, Belgium. C.M. - International Council for the Exploration of the Sea, CM 2006(ACME:05): pp. 43-45. details
  5. Waarnemingen afkomstig van Waarnemingen.be, een initiatief van Natuurpunt Studie vzw en de Stichting Natuurinformatie. online beschikbaar, geraadpleegd op 22-7-2010.
  6. 6,0 6,1 6,2 van Nieulande, F.; Raad, H.; Faasse, M. (2006). De exotische zeepok Megabalanus coccopoma (Darwin, 1854) autochtoon voorkomend bij Borssele. Het Zeepaard 66(6): 174-176. details
  7. Nilsson-Cantell, C.-A. (1932). Revision der Sammlung rezenter Cirripedien des Naturhistorischen Museums in Basel. Verh. Naturforsch. Ges. Basel. 42:103-137. details
  8. Buizer, D.A.G. (1978). First autochtonous records of Balanus perforatus Bruguière (Cirripedia Balanomorpha) and Conchoderma auritum (L;) (Cirripedia Lepadomorpha) in the coastal waters of the Netherlands. Zoöl. Bijdr., Leiden, 23:34-37. details
  9. Buizer, D.A.G. (1980). Balanus tintinnabulum (L., 1758) autochtonous in the Netherlands with notes on size and growth of other operculate barnacles (Cirripedia, Balanomorpha). Bull. Zoöl. Mus., Univ. Amsterdam 7:149-154. details
  10. Waarnemingen afkomstig van Waarnemingen.be, een initiatief van Natuurpunt Studie vzw en de Stichting Natuurinformatie. Grote roze zeepok - Megabalanus coccopoma. online beschikbaar, geraadpleegd op 27-09-2011.
  11. Natuurbericht.nl. Eerst melding van exotische zeepok in Nederland. online beschikbaar, geraadpleegd op 22-07-2010.
  12. DAISIE European Invasive Alien Species Gateway, 2008. Megabalanus coccopoma. Available from: http://www.europe-aliens.org/speciesFactsheet.do?speciesId=53378# [Accessed 22th July 2010]
  13. Persoonlijke mededeling door Francis Kerckhof 2011.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 Smithsonian Marine Station at Fort Pierce – IRL Species Inventory. online beschikbaar, geraadpleegd op 22-07-2010.
  15. Schultz, M.P.; Bendick, J.A.; Holm, E.R.; Hertel, W.M. (2010). Economic impact of biofouling on a naval surface ship Biofouling 27(1): 87-98. details
  16. Coastalwiki.org Antifouling paints. online beschikbaar, geraadpleegd op 22-06-2011.
  17. Perreault, R.T. (2004). An exotic tropical barnacle, Megabalanus coccopoma (Darwin 1854), in Louisiana: its probable arrival and environmental implications. Proceedings of the Louisiana Academy of Sciences 66:13-16. details
  18. Bliss, A.; Power, A.; Olsen, M.; Sweeney-Reeves, M.; Rahn, A. (2007). Invasive species: Titan acorn barnacle. Factsheet. University of Georgia Marine Extension Service: Georgia. 1 pp. details
  19. Young, P.S. (1994). Superfamily Balanoidea Leach (Cirripedia, Balanomorpha) from the Brazilian coast Bolm Mus. nac., N.S., Zool. 356: 1-36. details