DE VLEET · Zee- & kustencyclopedie

Nieuws

Momenteel wordt de Ecomare encyclopedie gemigreerd naar VLIZ.
De versie die je nu ziet is tijdelijk, en wordt binnenkort voorzien van een nieuwe en opgefriste lay-out.

Zoöplankton

Zoöplankton | © Koninklijk NIOZ, www.nioz.nl

Plankton is de verzamelnaam voor alle organismen die niet tegen de zeestromen in kunnen zwemmen, en dus vrij in het water zweven. Het zoöplankton is het dierlijke deel hiervan. Tot het dierlijk plankton behoren microscopisch kleine ééncelligen, maar ook veel grotere dieren zoals kwallen. Ook de vrij zwevende larven van vissen en andere grotere zeedieren behoren tot het dierlijk plankton. Driekwart van het plankton in de Noordzee bestaat uit roeipootkreeftjes.

Soorten en maten

Planktondieren zijn er in vele soorten en maten. De kleinste diertjes bestaan uit één cel. Onder de microscoop zijn hun prachtige vormen te bewonderen. De trilhaar- of wimperdiertjes zijn de meest voorkomende ééncelligen. Roeipootkreeftjes en larven van vissen en bodemdieren kunnen een paar millimeter groot worden. Krill bestaat uit garnaal-achtige diertjes van ongeveer drie centimeter lang. In de oceanen vormen zij het belangrijkste voedsel voor veel walvissen. Kwallen worden nog veel groter: sommige soorten kunnen een diameter van meer dan 1 meter bereiken. Toch horen zij ook bij het plankton.

Trucs om niet te zinken

Net als het plantaardig plankton hebben ook planktondiertjes vaak uitsteeksels. Deze vergroten het drijfvermogen van het dier. Andere ééncellige soorten hebben een oliedruppeltje als drijforgaan. Vislarven hebben een dooierzak die hun drijfvermogen groter maakt. Roeipootkreeftjes gebruiken hun lange antennes als drijvers. Zij kunnen er ook mee naar boven of beneden zwemmen, met een snelheid van 60 meter per uur. Kwallen bewegen zich voort door hun paraplu-achtige scherm samen te trekken. De ribben van ribkwallen bestaan uit een rij met een groot aantal kamvormige plaatjes. Ieder kamplaatje bestaat weer uit trilharen, waarmee ze slagbewegingen kunnen maken. Zo hebben ze allemaal hun eigen manier om te blijven zweven en zo in de buurt van hun voedsel te blijven.

Omhoog en omlaag

Het zoöplankton wordt door de zeestromingen meegevoerd. Maar van boven naar beneden is er wel actieve verplaatsing. Overdag zit het zoöplankton in diep water, 's nachts komt het naar boven om de algen te eten die dicht onder de oppervlakte leven. Waarschijnlijk gebeurt dat om te voorkomen dat ze overdag worden opgegeten. Deze dagelijks op- en neergaande laag planktondiertjes kan je met sonar goed zien. 

Planteneters en vleeseters

Zwemmende zeedruif | © Foto Fitis, www.fotofitis.nl

Van het zoöplankton voeden vooral de roeipootkreeftjes zich met plantaardig plankton. Met een fijnmazig netje van borstelharen rond de monddelen filteren ze het uit het water. Daarbij kunnen ze onderscheid maken tussen de verschillende soorten: ze houden erg van diatomeeën. De meeste andere planktondiertjes voeden zich met roeipootkreeftjes. Roeipootkreeftjes zijn dus de belangrijkste schakel tussen het plantaardig plankton en alle andere zeedieren.

Schakel tussen planten en dieren

Kringloop van voedsel in het zeemilieu | © Ecomare, Oscar Bos

Planten en dieren kunnen niet leven zonder koolhydraten, eiwitten en vetten. Dieren kunnen deze bouwstoffen niet zelf maken. Planten, en dus ook fytoplankton, kunnen dat wel. Dieren komen aan hun bouwstoffen door zich met planten te voeden. Een deel van het zoöplankton voedt zich met fytoplankton. De rest van het zoöplankton, bodemdieren en vissen eten zoöplankton, en komen zo indirect aan hun bouwstoffen, terwijl zij op hun beurt worden gegeten door grotere vissen, zeevogels en zeezoogdieren. Deze reeks van eten en gegeten worden is een voedselketen. Meestal is de relatie ingewikkelder dan een simpele keten en is er sprake van een voedselweb.

Larven van zeedieren

Tot het zoöplankton behoren dieren die een deel van hun leven in het water rondzweven. Veel zeedieren hebben tijdens hun ontwikkeling een stadium dat als plankton leeft. Dat zijn bijvoorbeeld eieren en larven van vissen, grotere kreeften en krabben, zeesterren, zee-egels, wormen en schelpdieren. Veel planktonische larven hebben de meest fantastische vormen, en ze lijken totaal niet op hun ouders. Wormen en schelpdieren hebben in hun larvestadium dezelfde basisvorm: een soort doperwt met een franje van korte zweepharen rondom en op de kruin een kwastje voelharen.

Kenmerken

 

afmetingen:

  • picoplankton:   <0,002 mm
  • nanoplankton:    0,002-0,02 mm
  • microplankton:   0,02-0,2 mm
  • mesoplankton:    0,2-20 mm
  • macroplankton:  20-200 mm
  • megaplankton:  >200 mm

vijanden:

neteldieren, walvissen, jonge vissen en soms oudere vissen zoals haring

voedsel:

fytoplankton (plantaardig plankton) en kleinere planktondiertjes

Info

CC-BY-NC, Ecomare 2017
Bijgewerkt: 07/11/2014