Hoewel de oceaan meer dan 70 procent van het aardoppervlak bedekt, is amper 5 procent ervan grondig onderzocht. Met het nieuwe Ocean Eye-initiatief wil de Europese Unie daar verandering in brengen. Tegen 2035 wil Europa uitgroeien tot een wereldleider in oceaanobservatie en mariene technologie.
Hoewel de oceaan meer dan 70 procent van het aardoppervlak bedekt, is amper 5 procent ervan grondig onderzocht. Nochtans speelt ze een cruciale rol in ons dagelijks leven. De oceaan reguleert het klimaat, absorbeert een groot deel van de door mensen uitgestoten warmte en CO₂, levert voedsel, ondersteunt scheepvaart en offshore energie, en herbergt een enorme biodiversiteit. Toch weten wetenschappers nog verrassend weinig over wat zich onder het wateroppervlak afspeelt.
Met Ocean Eye wil de Europese Commissie die kenniskloof helpen dichten. Het ambitieuze initiatief moet ervoor zorgen dat de Europese Unie tegen 2035 instaat voor 35% van het wereldwijde oceaanobservatiesysteem én eenzelfde aandeel van de markt voor oceaanobservatietechnologieën verwerft.
Ocean Eye moet ervoor zorgen dat beleidsmakers, onderzoekers en bedrijven kunnen beschikken over betrouwbare en actuele informatie over de toestand van de oceaan. Die kennis is essentieel om klimaatverandering beter te begrijpen, extreme weersomstandigheden te voorspellen, mariene ecosystemen te beschermen en de blauwe economie verder te verduurzamen.
Vier pijlers als leidraad
Een van de grootste uitdagingen is de versnippering van de huidige observatiesystemen. Gegevens worden vandaag verzameld door uiteenlopende onderzoeksinstellingen, overheden en bedrijven. OceanEye wil die informatie beter samenbrengen in één geïntegreerd Europees systeem. Daarin krijgen bestaande Europese initiatieven zoals de Copernicus Marine Service, het European Marine Observation and Data Network (EMODnet) en andere mariene dataplatformen een centrale plaats. Het uiteindelijke doel is één toegangspoort tot hoogwaardige oceaandata en mariene kennis.
Een opvallend onderdeel van het plan is de verdere ontwikkeling van de European Digital Twin Ocean: een digitale tweeling van de oceaan. Dit virtuele model combineert observaties, modellen en rekenkracht om oceaanprocessen bijna in real time te simuleren. Tegen 2030 moet het systeem volledig operationeel zijn. Onderzoekers en beleidsmakers zullen er onder meer oceaanstromingen, weerspatronen, klimaatveranderingen en zelfs migratieroutes van mariene dieren mee kunnen analyseren en voorspellen.
Daarnaast zet OceanEye sterk in op innovatie. Nieuwe sensoren, autonome meetplatformen, drones, onderwaterrobots en toepassingen van artificiële intelligentie moeten de observatie van zeeën en de oceaan efficiënter maken. De Europese Commissie trekt hiervoor in totaal 92 miljoen euro uit via Horizon Europe, het Europese onderzoeks- en innovatieprogramma. Daarmee wil Europa niet alleen wetenschappelijke vooruitgang stimuleren, maar ook de ontwikkeling van nieuwe mariene technologieën versnellen.
Europa kijkt daarbij nadrukkelijk over de grenzen heen. Via een nieuwe internationale alliantie wil de EU samenwerken met landen en organisaties wereldwijd om hiaten in het mondiale observatienetwerk weg te werken. Vooral de diepzee, het noordpoolgebied, kustzones en grote delen van het zuidelijk halfrond worden vandaag nog onvoldoende gemonitord. Een sterker wereldwijd observatiesysteem moet bijdragen aan een beter begrip en beheer van de oceaan op planetaire schaal.
Ocean Eye wil ook het brede publiek meer betrekken bij oceaanonderzoek. Via onderwijs, cultuur en creatieve projecten moeten oceaandata toegankelijker worden voor burgers. Een New European Bauhaus (NEB) Ocean, Coastal and Island Communities Lab zal hiervoor kunstenaars, ontwerpers en wetenschappers samenbrengen. Daarnaast komt er een speciaal Ocean Eye-label voor infrastructuur die bijdraagt aan het initiatief.
Met OceanEye zet Europa letterlijk een scherpere bril op om naar de oceaan te kijken. Wat vandaag wordt gemeten, kan morgen cruciale inzichten opleveren voor klimaatadaptatie, natuurherstel, maritieme veiligheid en een duurzame blauwe economie.
OceanEye is een van de eerste concrete initiatieven binnen het European Ocean Pact, het Europese oceaanpact dat in 2025 werd gelanceerd. Daarmee wil de Europese Unie haar oceaanbeleid beter op elkaar afstemmen en de oceaan een centrale plaats geven in haar klimaat-, natuur- en economische strategie.