Niet-inheemse soorten in het Belgisch deel van de Noordzee en omliggende estuaria

Als resultaat van het project 'Niet-inheemse soorten van het Belgisch deel van de Noordzee en aanpalende estuaria' worden op deze pagina's een geactualiseerde lijst en informatie aangeboden over de niet-'streek-eigen' mariene en kustgebonden soorten. Via de lijst kun je doorklikken naar fiches met uitgebreide informatie over de levenscyclus en ecologie van de soort, de wijze van introductie en verspreiding, mogelijke effecten of meetbare impact van de soort op het milieu, en mogelijke maatregelen. Ook voor taxonomische informatie, foto's en relevante links kun je hier terecht. De opmaak en actualisatie van deze lijst is mogelijk gemaakt dank zij de samenwerking met, en de expertise van Vlaamse/Belgische wetenschappers.

Meer algemene informatie over het project:

Niet-inheemse soorten?
Definities
Studiegebied
Lijst van niet-inheemse soorten
Infofiches
Hoe gaat België om met niet-inheemse soorten
VLIZ alien species consortium

Niet-inheemse soorten?

Het probleem van vreemde of niet-inheemse soorten is niet nieuw. In de geschiedenisboeken vinden we meldingen van vroege introducties. Maar voor een aantal soorten is het echter moeilijk te zeggen of ze nu al dan niet inheems zijn. Onze kennis reikt voor sommige groepen zeeorganismen immers niet ver terug in het verleden. Voor de studie van bepaalde vaak kleine organismen zijn onze kennis en onderzoekstechnieken namelijk onvoldoende…

Maar welke invloed hebben deze niet-inheemse soorten op hun omgeving? Hebben ze een effect op de mens of de economie? En hoe kan men de schade, aangebracht door niet-inheemse soorten, beperken?

Definities

• Dwaalgast
• Niet-inheemse soort
• Invasieve soort
• Cryptogene soort
• Nultijd of baseline
• Natuurlijke kolonisatie
• Antropogene introductie

Studiegebied

Lijst van niet-inheemse soorten

Naar de lijst

Wat vind je terug op deze lijst:

• alle reeds gekende niet-inheemse soorten voorkomend in zoute en brakke milieu’s in de Belgische kuststrook, het Belgisch deel van de Noordzee, de Oostendse Spuikom en het Schelde-estuarium.
• als er een vermoeden is dat een cryptogene soort werd geïntroduceerd, werd deze ook aan de lijst toegevoegd
• soorten die – al dan niet opzettelijk – door de mens werden geïntroduceerd.

• vreemde soorten die langs onze kust werden gesignaleerd, maar waarvan we niet zeker weten of ze zich blijvend hebben gevestigd
• soorten die enkel in zoetwater voorkomen
• soorten die op een natuurlijke manier hun weg hebben gevonden naar de Belgische kustwateren.

Infofiches

• oorspronkelijke verspreiding van de soort
• wanneer de soort voor het eerst aan de Belgische kust werd waargenomen
• voorkomen en verspreiding van de soort in onze buurlanden
• hoe de soort bij ons terechtkwam
• welke factoren de verspreiding van de soort beïnvloeden
• wat de mogelijke gevolgen zijn voor de mens en het lokale ecosysteem

Hoe gaat België om met geïntroduceerde soorten?

Het is door de Wet Mariene Milieu (MMM Wet) onder artikel 11 verboden niet-inheemse soorten te introduceren in de zeegebieden onder de rechtsbevoegdheid van Belgie.
Internationaal wordt de introductie van niet-inheemse soorten als een algemeen probleem beschouwd (OSPAR Quality Status Report 2000).

ICES richtte twee werkgroepen op voor het bestuderen van biologische invasies en niet-inheemse soorten: de Working Group on Introductions and Transfers of Marine Organisms (WGITMO) en de Working Group on Ballast and other Ship Vectors (WGBOS).

In 2004 werd de ICES ‘Code of Practice’ uit 1995 geactualiseerd. Hierin worden een aantal procedures en activiteiten, die het risico op invoer van niet-inheemse soorten verminderen, omschreven.

De IMO Richtlijnen voor de controle en behandeling van ballastwater teneinde de overdracht van schadelijke organismen te beperken (Resolutie A.868(20)) van 1997 bevat vrijwillige aanbevelingen voor het verminderen en voorkomen van het opnemen en/of spuien van gecontamineerd ballastwater en op het veiligheidsaspect bij het herballasten op zee. Schepen moeten worden geïnformeerd over gebieden waar er zich schadelijk pathogene organismen bevinden of waar afvalwater in zee wordt geloosd om het opnemen van ballastwater in deze gebieden te beperken. Schepen moeten voorkomen ballastwater op te nemen in ondiep water of in gebieden waar de schroeven de bodemsedimenten beroeren. Onnodig ballasten moet worden vermeden. Er zijn drie procedures om het probleem aan te pakken, nl. herballasten op zee, het ballastwater afgeven aan ontvangstinstallaties in de haven of het ballastwater behandelen.

De IMO Ballastwater Conventie van 2004 (BWM - 13.02.2004) verplicht schepen een 'Ballast Water Management Plan' op te stellen en een 'Ballast Water Record Book' aan boord te hebben waarin alle ballastoperaties worden opgetekend. Een derde optie is ballastwater uitwisseling ('Ballast Water Exchange') op zee, die bij voorkeur voorbij de 200 zeemijl van het vasteland plaats vindt. Indien dit niet mogelijk is, moet de uitwisseling van ballastwater in ieder geval verder dan 50 zeemijl uit de kust plaatsvinden en dit in water van minstens 200 meter diep.

Monitoring en Beleid in Belgisch deel van de Noordzee

Waarnemingen van niet-inheemse soorten in het Belgisch deel van de Noordzee (BNZ) en kustgebieden worden door de BMM gerapporteerd aan de ICES werkgroep (WGIMO).

Maar het BNZ wordt niet systematisch onderzocht op niet-inheemse soorten. Om de effecten van niet-inheemse soorten in te schatten en stappen te ondernemen ter bescherming van het ecosysteem, is een systematische monitoring en gericht onderzoek nodig. Het beleid en specifieke maatregelen dienen sterk op deze monitoring afgestemd te worden. De VMM rapporteert en actualiseert alvast de bestaande kennis en initiatieven in het Achtergonddocument ‘Kust en Zee’.

Het VLIZ zal het onderzoek naar niet-inheemse soorten in België en de toevallige waarnemingen van nieuwe soorten op de voet blijven volgen, zodat de lijst verder kan aangevuld of verbeterd worden.

Heb je opmerkingen of aanvullingen op deze lijst?
Dan horen we het graag!

VLIZ alien species consortium (8)

Vlaams Instituut voor de Zee, details, partner Fockedey, Nancy Vandepitte, Leen Seys, Jan Mees, Jan Lescrauwaet, Ann-Katrien Vanhoorne, Bart Hernandez, Francisco Decock, Wim Appeltans, Ward Universiteit Gent; Faculteit Wetenschappen; Vakgroep Biologie; Afdeling Mariene Biologie, details, partner Vanaverbeke, Jan Deprez, Tim Braeckman, Ulrike De Maersschalck, Veronique Rappé, Karen Degraer, Steven Verween, Annick Universiteit Gent; Faculteit Wetenschappen; Vakgroep Biologie; Afdeling Algologie (Phycology), details, partner Coppejans, Eric De Clerck, Olivier Universiteit Gent; Faculteit Wetenschappen; Vakgroep Biologie; Afdeling Protistologie en aquatische ecologie, details, partner Sabbe, Koen De Strandwerkgroep België, details, partner De Blauwe, Hans Dumoulin, Emmanuel Vlaamse Overheid; Beleidsdomein Landbouw en Visserij; Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek; Kenniseenheid: Dier; Onderzoeksdomein Visserij, details, partner Hostens, Kristian (Kris) Wittoeck, Jan Van Ginderdeuren, Karl Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, details, partner Van Ryckegem, Gunther Belgian Science Policy; Belgian Biodiversity Platform, details Segers, Hendrik

Voormalig geassocieerde personen

• Meggy Bauwens
• Frederic Piesschaert