|
|
VLIZINE |
Het
Archieven van dit e-zine zijn raadpleegbaar via deze link.
1. Kalender
1.1. Het VLIZ viert feest
1.2. In het kielzog van Darwin: de Beagle-expeditie
1.3.
Walvissen en dolfijnen in een nieuwe expo
1.4.
Betere strandkwaliteit als thema voor infoavond
2. Publicaties
2.1. Onze kust anders bekeken
2.2. Themanummer De Noordzee
2.3. Beleidsplannen mariene beschermde gebieden goedgekeurd
2.4. Volg het scheepvaartverkeer in realtime!
2.5. Portaal ‘Zee in zicht’ steekt grens over
3. Vacatures, beurzen en fondsen
3.1. Mosselonderzoekers
gezocht in Nederland
3.2. FP7-call ‘The Ocean of Tomorrow’
3.3. Prijs te winnen voor duurzaam kustproject
4. Belgisch marien onderzoek in de kijker
4.1. Ruimtelijke planning op
zee en de Vlaamse input
5. Varia
5.1. ILVO wint tweede prijs in
WWF-competitie voor ‘slimme vistuigen’
5.2. Het alziend oog van de oceanen
5.3. Botsende zeegolven oorzaak van aardse zoemtoon
5.4. Doctoraatsverdedigingen
1. Kalender
1.1. Het VLIZ viert feest
Het Vlaams Instituut voor de Zee bestaat tien jaar
en dat wordt gevierd! Op donderdagavond 26 en vrijdag 27 november 2009 is het
verzamelen geblazen in het Thermae Palace Hotel te Oostende, voor een drieledig programma: www.vliz.be. De thematische avondlezingen (26 november) zijn
met 500 deelnemers intussen reeds volgeboekt. Voor jonge zee- en
kustwetenschappers die op vrijdag (9.30-16.00 uur) de speciale editie van
de ‘Young Marine Scientists’
Day’ willen bijwonen, is er wel nog ruimte. Met 150
ingestuurde posterabstracts belooft de competitie
‘beste poster’ op deze jongerendag overigens geen sinecure te worden. Dat geldt
ook voor de taak die een professionele jury zal worden toebedeeld om 30 geselecteerde
‘pitching presentaties’ van vijf minuten naar vorm en
maatschappelijke relevantie te beoordelen. Tijdens de academische zitting
(vrijdag: vanaf 17.00 uur; op uitnodiging) zullen diverse
overzichtspraatjes worden afgewisseld met de demonstratie in primeur van de
film ‘Zee- en kustwetenschappen in Vlaanderen’ en met interviews door
internationale oceaanexperten.
1.2. In het kielzog van Darwin: de Beagle-expeditie
We kondigden reeds aan dat de 76 m lange
driemaster Stad Amsterdam in het kader
van de 200ste verjaardag van de geboorte van Charles
Darwin op 1 september uit Plymouth
vertrok voor een remake van de Beagle-reis
(1831-1836) door de Britse evolutiebioloog. Intussen is dit project van VPRO en
CANVAS elke woensdag om 20.40 uur op CANVAS te volgen in een reeks van 35
afleveringen. Intussen is de ‘Beagle’, na een reis
van iets meer dan twee maanden, aangekomen in de Argentijnse haven Puerto Belgrano nabij Bahia Blanca. Via de website (http://beagle.vpro.nl) kun je de avonturen van de
wetenschappers, bemanning, meegereisde kunstenaars en personaliteiten volgen.
1.3. Walvissen en dolfijnen in een nieuwe expo
Sinds 14 oktober, en nog tot 29 augustus 2010,
loopt in het Museum voor Natuurwetenschappen te Brussel (Vautierstraat
29) een nieuwe tentoonstelling over walvissen en dolfijnen (www.natuurwetenschappen.be). Je leert er heel
wat over hun oorsprong, dieet, voortplanting, gezang, duik- en zwemgedrag en
over de bedreigingen waarmee ze geconfronteerd worden. Ook vind je er tal van
levensgrote modellen van walvissen en dolfijnen. In het ‘Belgische luik’ wordt
ingezoomd op strandingen van walvissen en dolfijnen en kun je in spelvorm zelf
een autopsie op een gestrand dier uitvoeren om zo de doodsoorzaak te bepalen.
De tentoonstelling werd ontworpen en gerealiseerd door het Muséum national d’Histoire naturelle
(Parijs). Het Belgische gedeelte is het werk van het Museum voor
Natuurwetenschappen (Brussel).
1.4. Betere strandkwaliteit als thema voor infoavond
Op maandagavond 30 november (18.00-20.30 uur)
organiseert het Coördinatiepunt Duurzaam Kustbeheer een infoavond in het
cultuurcafé Scharpoord te Knokke-Heist.
Thema van de avond is een betere strandkwaliteit, met nadruk op het zwerfvuil
en de kosten die de opruiming daarvan met zich meebrengt. Diverse studies en
projecten die de afgelopen zomer werden uitgevoerd, passeren de revue. Samen
met kustgemeenten uit Nederland en België werd het effect van zwerfafval bekeken
en berekend. Tevens wordt van de gelegenheid gebruikgemaakt om de Quality Coast Awards
uit te reiken. Inschrijven kan telefonisch op: +32/(0)59/34.21.47.
2. Publicaties
2.1. Onze kust anders bekeken
Onder deze titel verschijnt op 10 november een
nieuw boek bij uitgeverij Het Bronzen Huis. Het is een ode aan het gevarieerde
en uitgebreide onderzoek van meer dan honderd zee- en kustexperten,
in 27 hoofdstukken ‘verschreven’ door Jan Seys en geïllustreerd met de knappe fotografie
van Misjel Decleer. In
diverse opzichten is het een uniek tijdsdocument geworden van de Belgische
kust. Het confronteert ook een breed publiek met een kust en zee zoals ze die
zelden gezien hebben: de geboorte van een oorkwal, het lichten en schuimen van
de zee, niet vermoede loopgraven uit de eerste wereldoorlog, fascinerende
kreeksporen vanuit de lucht te zien in graanvelden in de Zwinstreek, de oudste
gebouwen op de zeedijk of klimaatseffecten op de visbestanden en de zeespiegel.
Het zijn maar enkele van de behandelde thema’s. Het werk telt 190 pagina’s en
is vanaf 15 november verkrijgbaar bij de betere boekhandel (http://www.boek.be/boek/onze-kust-anders-bekeken).
2.2. Themanummer De Noordzee
Het septembernummer van ‘De Levende Natuur’ was integraal gewijd aan de
(Nederlandse) Noordzee. Er is met succes getracht de veelzijdigheid van de
Noordzee als grootste natuurgebied van Nederland te belichten. Aanleiding voor
het verschijnen van dit nummer was dan ook de instelling van een aantal
beschermde gebieden in het Nederlandse deel van de Noordzee. Met thema’s als
gebiedsbescherming en biodiversiteit, problemen met zeezoogdieren,
schelpdieren, haaien en roggen, wulken en purperslakken, en uitgebreide info
over klimaatseffecten, zwerfvuil, offshore windenergie, kustverdediging en nog
veel meer, hoort dit nummer thuis in de boekenkast van elke zeefanaat. Wie geen
abonnee is van ‘De Levende Natuur’ kan dit Noordzeenummer
bestellen door 9.00 EUR over te maken op rekeningnummer P.R.
000-1701789-21 t.n.v. Abonnementenadministratie De Levende Natuur, Wageningen, met vermelding van ‘DLN-Noordzee,
sept.2009’ en je adres. Meer info? administratie@delevendenatuur.nl.
2.3. Beleidsplannen mariene beschermde gebieden goedgekeurd
Ook in België is intussen werk gemaakt van de
verdere implementatie van de mariene beschermde gebieden. Ter gelegenheid van
de inhuldiging op 25 juli jl. van een reeks informatiepanelen over deze
beschermingszones in Knokke-Heist, Oostende, Nieuwpoort en Koksijde, keurde Etienne Schouppe,
staatssecretaris bevoegd voor het mariene milieu, de beleidsplannen voor de
beschermde mariene gebieden goed. Eerder vond een uitvoerige
publieksconsultatie plaats. De beleidsplannen mariene beschermde gebieden (MPA)
omvatten o.a. een beschrijving van de bestaande MPA’s,
een beschrijving van de belangrijkste menselijke invloeden op deze gebieden, en
actiepunten om een aantal concrete maatregelen voor te bereiden om deze
beschermde zones in een gunstige staat van instandhouding te behouden of te
herstellen. Deze actiepunten beogen o.a. het verbeteren van de kwaliteit van
het zeewater, het formuleren van operationele instandhoudingsdoelstellingen,
en een samenwerkingsakkoord met de visserijadministratie en –sector om de
negatieve impact op Natura-2000 soorten en habitats
te stoppen. Verder is er sprake van de afstemming van andere menselijke
activiteiten op zee om beschermde soorten in een gunstige staat te behouden of
te herstellen, de oprichting van wetenschappelijke en socio-economische
adviescomités, en de afbakening van nieuwe mariene beschermde gebieden. De
beleidsplannen kunnen gedownload worden van de
website van FOD Leefmilieu, DG 5: www.consult-leefmilieu.be.
2.4. Volg het scheepvaartverkeer in realtime!
Op zoek naar een website waarop je het
scheepvaartverkeer kunt volgen? Dan is http://www.marinetraffic.com/
misschien iets voor jou. Op deze site vind je voor persoonlijk gebruik vrij te
gebruiken, realtime-informatie over scheepsbewegingen
langs de kusten van Europa en N.-Amerika. Op een kaart zie je ‑ op basis
van gegevens van het Automatisch Identificatie Systeem (AIS) ‑ waar de
grotere schepen zich bevinden. Van elk schip kun je ook de naam, snelheid,
koers en te verwachten aankomstuur in een haven oproepen. Een fotogalerij en
verwijzing naar diverse webcams in havens, maakt het
allemaal nog wat aanschouwelijker. Je kunt ook voor diverse havens uitzoeken
wat de scheepstrafiek is geweest in de afgelopen maand. Het project wordt
gehost door het Department of Product and Systems Design Engineering van de University
of the Aegean (Griekenland).
2.5. Portaal ‘Zee in zicht’ steekt grens over
De website www.zeeinzicht.nl
is al jaren een begrip voor mensen die de natuur van de (Nederlandse) Noordzee
willen verkennen. Met interactieve zoekplaten en heel wat informatie werd een
breed scala aan doelgroepen, van scholieren tot beleidsmakers, wegwijs gemaakt
in de geheimen van de onbekende, zoute helft van Nederland. Na de uitbouw van
een Engelse spiegelsite en een Waddenzeemodule, was het tijd voor een nieuwe
doorbraak. De toetreding van het NIOO en het VLIZ maakte het mogelijk nu ook
een Scheldemodule te ontwikkelen en de Nederlands-Belgische grens over te steken. In deze nieuwe
laag kan het estuarium van Gent tot de monding worden gevolgd, en dit alles met
een ingebouwd getijdeneffect. Nieuwsgierig?
3. Vacatures, beurzen en fondsen
3.1. Mosselonderzoekers gezocht in
Nederland
Een consortium van Nederlandse
onderzoeksinstellingen zijn een project gestart naar de (a)biotische processen
en voorwaarden die aan de basis liggen van het niet stabiel zijn van
mosselbanken in de Waddenzee. In het kader van dit MOSSELWAD project, wordt
gezocht naar drie doctoraatstudenten, die elk rond een specifiek thema en
verbonden aan één van de instellingen zal mogen werken: (1) ‘Wave-driven processes and the erosion of mussel beds’ (Universiteit Utrecht); (2) ‘The role
of biotic factors in the stability
of intertidal mussel beds’ (Wageningen IMARES) en (3)
‘Bird predation and the
survival of intertidal mussel
beds’ (NIOZ/SOVON). Aanmelden kan tot 1 december of
tot een gekwalificeerde kandidaat is gevonden. Meer
informatie op: www.kustenzee.nl/vacatures
3.2. FP7-call ‘The Ocean of Tomorrow’
In
de recent aangenomen European Strategy
for Marine and Maritime
Research, wordt betracht om mariene wetenschappers en vorsers uit de maritieme
sectoren (zoals transport en energie) nauwer te doen samenwerken. Als concrete
maatregel is nu een oproep gelanceerd binnen het 7de Kaderprogramma,
getiteld ‘The Ocean of Tomorrow’.
De call is goed voor een totaalbedrag van 34
miljoen EUR en bestaat uit drie hoofdtopics: (1) ecologische en
economische gevolgen van klimaatswijzigingen in het Arctische gebied; (2) de
menselijke en natuurlijke invloed op het zeeleven en de daaruit volgende impact
op economische sectoren als transport, visserij en toerisme; (3) mogelijke
gevolgen van koolstofstockage in de zeebodem. Daarbij
wordt gezocht naar grote multidisciplinaire onderzoeksprojecten met partners
uit diverse landen en onderzoeksdisciplines. Voorstellen worden ingewacht tot
14 januari 2010. Bijkomende informatie kan bekomen worden via:
http://ec.europa.eu/research/index.cfm?lg=nl&pg=newsalert&cat=x&year=2009&na=na-300709.
3.3. Prijs te winnen voor duurzaam kustproject
De awards ‘Duurzaam
Kustproject’ worden in 2010 voor de derde maal uitgereikt door het Coördinatiepunt
Duurzaam Kustbeheer. Het wil met deze award
toekomstgerichte en duurzame initiatieven aan de kust in de kijker plaatsen.
Dankzij deze prijzen kunnen de projecten hun bekendheid vergroten, hun profiel
versterken en meer kennis verwerven over het duurzame beheer van onze kust. De
winnende projecten uit de vorige edities vind je terug op: www.dekustkijktverder.be onder de rubriek
‘projecten’. Alle duurzame projecten met een positieve impact op de kust kunnen
deelnemen. Het initiatief voor deze projecten mag uitgaan van bedrijven,
individuen, verenigingen of overheidsinstanties. Projecten kunnen ingediend
worden tot 15 december 2009. Voor meer informatie betreffende deze campagne kun
je terecht op: tel. 059/34.21.47 of e-mail: info@kustbeheer.be.
4. Belgisch marien onderzoek in de kijker
4.1. Ruimtelijke planning op zee en de Vlaamse input
Ons land heeft iets met ruimtelijke ordening, ook
op zee. Het intensieve gebruik en de kleine oppervlakte van het Belgisch deel
van de Noordzee zijn daar vermoedelijk niet vreemd aan. Recent verscheen ‘Marine
spatial planning: a step-by-step
approach toward ecosystem-based management’, een gids geschreven door Charles Ehler en Fanny Douvere, waarin de tien
essentiële stappen worden uiteengezet voor het ontwikkelen en implementeren van
ruimtelijke planning op zee. Best practices uit
Noorwegen, de VS, Duitsland, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Nederland,
Australië, Nieuw-Zeeland, China, Vietnam en België komen aan bod.
Vanop de site http://ioc3.unesco.org/marinesp kan eveneens
het speciale nummer van Marine Policy worden gedownload over de rol van ruimtelijke planning bij het
invoeren van een ecosysteem-gebaseerd beheer. Ook
hier is de Vlaamse Fanny Douvere
één van de editors. Fanny Douvere is sinds 1 oktober overigens hoofd geworden van het
Mariene Programma van het UNESCO Wereld Erfgoed Centrum. Dit programma
beschermt wereldwijd momenteel bijna 900 culturele en natuurlijke sites,
waaronder de Waddenzee en het Groot Barrièrerif.
5. Varia
5.1. ILVO wint tweede prijs in WWF-competitie voor ‘slimme vistuigen’
Met de ‘Hovercran’
kaapte het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) onlangs de
tweede prijs weg in een internationale wedstrijd georganiseerd door het Wereldnatuurfonds (www.smartgear.org).
Dit jaar waren er 72 inzendingen. ILVO-Oostende kwam
op de proppen met een nieuw type vistuig om garnaal te vangen. ‘Hovercran’ verwijst naar het Engelse ‘hover’
(zweven) en naar ‘cran’ (cfr.
wetenschappelijke naam van de grijze garnaal: Crangon crangon). De Hovercran
is een nieuw type vistuig waarvan het vangstprincipe gebaseerd is op het
stimuleren van de garnaal door kleine elektrische prikjes. De elektrische
pulsen doen de garnaal opspringen van de bodem waardoor ze in het net
terechtkomen. Omdat het net zo’n 15cm boven de bodem zweeft, is er veel minder
bodemschade. En vermits andere organismen veel minder gestimuleerd worden door
de elektrische puls is er bij dit vistuig veel minder teruggooi van ongewenste
soorten.
5.2. Het alziend oog van de oceanen
Ook op de weidse oceanen slaat Big Brother toe. Door een verbetering van de technologie,
worden loggers en camera’s steeds kleiner en verfijnder, en kunnen ze ‑
vastgemaakt aan allerlei zeedieren ‑ informatie van onschatbare waarde
verzamelen. Zo toonden minicamera’s (83 g) op de rug van albatrossen
recent nog hoe deze meesters van de oceanen orka’s volgen om zich te goed te
doen aan prooiresten of aan vis door de zwaardwalvissen omhooggejaagd.
De camera neemt elke 30 seconden een beeld, kan 10.000 foto’s bijhouden en
camera en datalogger (diepte & temperatuur) worden bij terugkomst van de
vogel op de broedkolonie afgetapt. Dit onderzoek geschiedt aan het National Institute of Polar Research in Tokyo.
Nog verder geperfectioneerd is het GPS-rugzakje
ontwikkeld aan de Universiteit van Amsterdam. Het piepklein GPS-systeem,
gecombineerd met een opslagmedium en een zender/ontvangertje,
en gevoed door een klein zonnepaneel, weegt slechts 14 g. Bovendien kan
het meetprogramma van de GPS-logger via een draadloze
verbinding worden aangepast en de data uitgelezen zonder dat de vogel daarvoor
gevangen hoeft te worden. Met dit systeem werden vorig winterhalfjaar enkele
kleine mantelmeeuwen gevolgd tijdens hun trek vanuit het Nederlandse Texel tot
in hun overwinteringsgebieden in Zuid-Europa.
Het detailniveau van dit trackingssyteem biedt niet
alleen ongekende mogelijkheden om het gedrag van dieren te bestuderen. Het
heeft bijvoorbeeld ook toegepaste waarde bij het inschatten van risico’s van
vogeltrek ten aanzien van de luchtvaart en offshore windparken en bij het
overbrengen van ziektes zoals het vogelgriepvirus. Meer info: w.bouten@uva.nl.
5.3. Botsende zeegolven oorzaak van aardse zoemtoon
Reeds in 1998 ontdekte men dat de aarde een
constante en voor mensen onhoorbare zoemtoon met lage frequentie (rond 10 millihertz) produceert. Een studie, recent gepubliceerd in
het tijdschrift Geophysical Research, geeft nu ook
een verklaring voor dit fenomeen. De aardse zoemtoon zou het gevolg zijn van de
botsing van twee golven met vergelijkbare frequentie maar tegengestelde
richting. Hierdoor ontstaat een speciaal type drukgolf die met grote snelheid
naar de oceaanbodem reist en daar de harde ondergrond doet vibreren. Omdat het
een wijdverspreid fenomeen is, is de zoemtoon een constant gegeven. Het
onderzoek gebeurde met een reeks seismografen, bekend onder de naam USArray Earthscope.
5.4. Doctoraatsverdedigingen
Ook deze keer weer heel wat doctoraten:
§
Karel Van Den Meersche (UGent) behaalde op 5 oktober een doctoraatstitel in de biologie op het thema: ‘Carbon flows in
the planktonic food webs of
temperate estuaries: a combined approach using stable isotopes,
biomarkers and modeling’.
§ Op 28 oktober doctoreerden aan de UGent zowel
Nguyen Dinh Tu – ‘Seasonal
and spatial patterns in meiofauna community structure
of Cangio mangrove forest (
§ Aan het ITMMA (UAntwerpen) verdedigde Yap Wei Yim op 3 november het doctoraat over ‘Container
shipping services and their impact on container port competitiveness’.
§ The Nhan Dinh presenteerde op 4 november
met succes een proefschrift over ‘Optimization
of hatchery protocols for Macrobranchium rosenbergii culture
in Vietnam” (UGent).
§
Op 6 november verdedigde Jan Breine (INBO) zijn doctoraat aan de KULeuven,
met als titel ‘Fish assemblages as ecological
indicator in estuaries: the Zeeschelde
(Belgium)’.
§
17 november zal het de beurt zijn
aan Giovanni Amadeu Paiva Dos Santos, met als onderwerp ‘Top-down and bottom-up controls on populations
and assemblages for marine nematodes,
and their effects on benthic ecosystem’
(UGent).
§
‘Hydrodynamic design optimization of wave energy converters consisting of heaving point absorbers’ vormt dan
weer het thema van het doctoraat van Griet
De Backer, die op 18 november aan de Gentse universiteit verdedigt.
§
Jacobs Sander
(UA) is aan de beurt op 27 november
met ‘Silica cycling and vegetation development in a restored freshwater tidal marsh’.
§
En op 2 december vormt ‘Ecology and taxonomy of free-living
marine nematodes from Cienfuegos Bay, Caribbean Sea’ het onderwerp
van het doctoraatswerk van Maickel Armenteros Almanza.
DISCLAIMER
VLIZINE heeft als doel informatie te verstrekken. Eventuele standpunten zijn
die van de auteurs en stemmen niet noodzakelijk overeen met die van het VLIZ.
Het VLIZ is niet verantwoordelijk voor enige schade opgelopen ten gevolge van
foutieve of verkeerd geïnterpreteerde informatie in dit e-zine, noch voor de
inhoud van websites waarnaar verwezen wordt. Uw adres opgenomen in onze e-zine
rondzendlijst wordt niet aan derden doorgegeven zonder uw toestemming en wordt
niet gebruikt voor commerciële doeleinden.
COPYRIGHT
Copyright © 2009
LID WORDEN VAN HET VLIZ KAN
Meer info vindt u op onze website.
WEBSITE
http://www.vliz.be
Flanders Marine Institute
VLIZ – InnovOcean site
Wandelaarkaai 7
8400 Oostende
Tel. +32-(0)59-34 21 30
Fax +32-(0)59-34 21 31
http://www.vliz.be