Voor het eerst in jaren lijkt de CO2-uitstoot uit fossiele brandstoffen te dalen. Goed nieuws voor het klimaat? Niet helemaal. Want terwijl hernieuwbare energie terrein wint, blijft de totale uitstoot van CO2 stijgen, onder andere door verandering in landgebruik en ontbossing. Dat blijkt uit het Global Carbon Budget 2026, waaraan Peter Landschützer – wetenschappelijk directeur van het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) – meewerkte. Vooral de rol van bossen en oceanen als natuurlijke CO2-opslagplaatsen verdient daarbij bijzondere aandacht.
Een kleine daling in fossiele emissies, maar nog geen kantelpunt
De wereldwijde uitstoot van CO2 uit fossiele brandstoffen zal in 2026 naar verwachting met 0,4% dalen. Dat lijkt misschien bescheiden, maar het is een opvallende ontwikkeling na jaren van stijgende emissies. Volgens het nieuwe Global Carbon Budget rapport, opgesteld door meer dan 140 internationale wetenschappers, komt de fossiele uitstoot dit jaar uit op 38,2 miljard ton CO2.
De daling heeft twee belangrijke oorzaken. Enerzijds groeit het gebruik van zonne- en windenergie en elektrische voertuigen sterk. Die technologieën vangen inmiddels twee derde van de toenemende wereldwijde energievraag op. Anderzijds speelt ook het conflict met Iran een rol. De hogere olieprijzen en verstoringen op de energiemarkt drukken het olieverbruik, waardoor de CO₂-uitstoot uit olie naar verwachting met 1,9% afneemt.
Maar een tijdelijke daling door geopolitieke omstandigheden betekent nog geen structurele ommekeer. Daarvoor moet de overgang naar schone energie verder versnellen.
Waarom de totale uitstoot toch stijgt
Ondanks de dalende fossiele uitstoot blijft de totale hoeveelheid CO2 die de mensheid uitstoot toenemen. De verklaring ligt bij veranderingen in landgebruik, zoals ontbossing, bosdegradatie en veenbranden. Die activiteiten zullen in 2026 naar verwachting 5,1 miljard ton CO2 uitstoten. Vooral in Zuidoost-Azië zorgen drogere omstandigheden en toenemende bosdegradatie voor extra emissies. Samen met de fossiele uitstoot brengt dat het wereldwijde totaal op 43,3 miljard ton CO2, tegenover 42,8 miljard ton in 2025.
En de tijd dringt. Om de opwarming van de aarde tot 1,5°C te beperken, rest volgens de onderzoekers nog een koolstofbudget van ongeveer 150 miljard ton CO2. Aan het huidige uitstoottempo is dat in minder dan vier jaar opgebruikt.
Bossen en oceaan als natuurlijke klimaatbuffers
Gelukkig komt niet alle uitgestoten CO2 in de atmosfeer terecht. Bossen, bodems en de oceaan nemen een aanzienlijk deel op en vertragen zo de opwarming van de aarde.
De oceaan is daarbij een bijzonder belangrijke bondgenoot. In het afgelopen decennium nam hij gemiddeld 27% van de menselijke CO2-uitstoot op, goed voor ongeveer 11 miljard ton per jaar. Ecosystemen op land waren verantwoordelijk voor nog eens 22%.
Toch zijn die natuurlijke koolstofputten, ook wel carbon sinks genoemd, niet vanzelfsprekend. Hun opnamecapaciteit schommelt onder invloed van klimaatverandering en natuurlijke weersverschijnselen.
Zo verzwakte de CO2-opname op land sterk tijdens de El Niño van 2023-2024, om zich in 2025 opnieuw te herstellen. De krachtige El Niño van 2026-2027 kan dat evenwicht echter opnieuw verstoren. Volgens VLIZ-onderzoeksdirecteur Peter Landschützer, die meewerkte aan het rapport, zal de oceaan naar verwachting in 2027 juist meer CO2 opnemen als reactie op El Niño. Of de opname op land opnieuw sterk zal terugvallen, blijft voorlopig onzeker.
De oceaan vervult dus een onmisbare rol in het klimaatsysteem, maar ook zijn CO2-opname vertoont de laatste jaren weinig groei. Dat onderstreept hoe belangrijk het is om deze natuurlijke processen nauwgezet te blijven opvolgen.
Hoopvolle signalen, maar meer actie nodig
Er zijn ook positieve ontwikkelingen. Steeds meer landen slagen erin hun economie te laten groeien terwijl hun CO2-uitstoot daalt. In 59 landen lag de uitstoot in 2025 lager dan in 2019, ondanks economische groei.
Ook de snelle opmars van zonne- en windenergie werpt vruchten af. Toch benadrukken de onderzoekers dat deze vooruitgang nog onvoldoende is om de wereldwijde uitstoot blijvend te laten dalen.
Bebossing en herbebossing absorberen al aanzienlijke hoeveelheden CO2, maar die winst wordt nog steeds meer dan tenietgedaan door de uitstoot door ontbossing. Nieuwe technologische vormen van koolstofverwijdering blijven zeer beperkt: ze compenseren momenteel minder dan 30 minuten van de jaarlijkse fossiele CO2-uitstoot.
De conclusie is duidelijk: de energietransitie begint effect te hebben, maar de klimaatuitdaging blijft groot. Minder uitstoten, ontbossing tegengaan en de natuurlijke CO2-opslag van land en oceaan beschermen, blijven essentieel.