Meer dan 8000 door hengelaars verloren loden visgewichten zijn gerecupereerd van twee scheepswrakken in de Belgische Noordzee. Samen goed voor ruim 2.5 ton lood die van de zeebodem werd gehaald. De inventaris, uitgevoerd door VLIZ en het Agentschap Onroerend Erfgoed, legt niet alleen de omvang van het probleem bloot, maar onderstreept ook de dringende nood aan duurzame, loodvrije alternatieven.
Enkele jaren geleden verwijderde het Ephyra-duikteam, in opdracht van de federale overheid, grote hoeveelheden afval van de scheepswrakken van het vrachtschip SS Kilmore en lichtschip LTV West-Hinder. Respectievelijk 8 ton en 4,5 ton afval haalden ze naar boven, variërend van visnetten tot kleinere resten zoals plastic en vislood – kleine, zware stukjes lood die hengelaars gebruiken om hun lijnen naar de zeebodem te laten zinken.
Vandaag de dag zijn 44 van de ruim 215 (scheeps)wrakken op het Belgisch deel van de Noordzee beschermd, wat maakt dat activiteiten zoals vissen of ankeren er verboden zijn. Maar dat was tot voor kort anders. Meerdere van deze wrakken vormen biodiversiteitshotspots op de Noordzeebodem, en fungeerden tot in een recent verleden als aantrekkelijke hengellocaties. Dit blijkt ook uit de grote hoeveelheden verloren vislood, geborgen ter hoogte van de 2 opgeruimde wraksites.
Het VLIZ ging in samenwerking met het Agentschap Onroerend Erfgoed over tot een inventaris van dit geborgen vislood om de verloren hoeveelheden nauwkeurig in kaart te brengen en inzicht te krijgen in de meest voorkomende vormen en gewichten. Maar liefst 8177 loden visgewichten werden geteld, gecatalogeerd en gewogen. Hiervan werden 6093 stuks aangetroffen rond de SS Kilmore en 2084 stuks rond de LTV West-Hinder, samen goed voor een gewicht van ruim 2.5 ton. Deze indrukwekkende buit is waarschijnlijk nog een onderschatting, aangezien volgens duikers een deel van het lood moeilijk bereikbaar was of onder het sediment begraven lag.
Relatieve verdeling van het aantal geborgen visloodgewichten per gewichtsklasse van 50 g, met een onderscheid tussen de SS Kilmore en de LTV West-Hinder.
In totaal werden 19 veelvoorkomende types vislood onderscheiden (sommigen met een aantal tussenvormen), naast tal van eenmalige aangetroffen varianten. Over alle types heen varieerden de individuele gewichten tussen 43 en de 1156 gram, met een gemiddelde van 312 gram. Het merendeel van de gewichten (86%) woog tussen de 100 en 500 gram. Opvallend was dat beide wraksites een sterk gelijkaardig patroon vertoonden in zowel gewichtsverdeling als het gebruiksaandeel van bepaalde visloodvormen, al moet gezegd dat beide wrakken relatief in elkaars nabijheid liggen.
Een exacte inschatting van het tijdsvenster waarin de verschillende types vislood in het mariene milieu terechtkwamen, bleek niet mogelijk. Wel staat vast dat het vislood een weerspiegeling vormt van het gebruik gedurende de voorbije eeuw, dus na het zinken van beide schepen (SS Kilmore in 1906; LTV West-Hinder in 1912). Het is aannemelijk dat de visserij-intensiteit ter hoogte van de wrakken toenam vanaf de jaren 1980, toen verbeterde positioneringstechnologie het mogelijk maakte om deze locaties gerichter te bevissen.
De kenmerken van het gerecupereerde vislood bieden een waardevolle inkijk in de gebruiksvoorkeuren en functionele noden van recreatieve vissers in het Belgisch deel van de Noordzee. Deze visloodinventaris vormt een belangrijke basis voor de ontwikkeling van loodvrije alternatieven, cruciaal om het aquatisch milieu beter te beschermen tegen de uitloging van toxisch lood. De meest recente Europese ontwikkelingen rond visloodgebruik en de inzet van milieuvriendelijkere alternatieven lijken op het eerste zicht weinig aan te sturen op werkelijke veranderingen. Daarom blijft lokale en nationale inzet essentieel om onze kostbare aquatische rijkdommen te beschermen, en is een bottom-up streven naar duurzame alternatieve materialen belangrijk.