Het ScheldeMonitor data- en informatieportaal fungeert al twee decennia als verzamelpunt voor resultaten en informatie uit het estuariene onderzoek in het Schelde-estuarium. Het online platform, beheerd en uitgebouwd door het VLIZ, maakt ruwe data en bijbehorende publicaties, kaarten en metadata op een geharmoniseerde manier beschikbaar voor onderzoekers, beleidsmakers en andere geïnteresseerden.
VLIZ kreeg in 2004 het mandaat om dit platform op te zetten van de Technische Scheldecommissie (TSC). Dit samenwerkingsorgaan van de Vlaamse en Nederlandse overheden stond in voor afstemming en samenwerking rond het duurzaam en langdurig beheer van de Schelde en haar functies. De opvolger van dit orgaan, de Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie (VNSC; opgericht in 2008), overziet tot op heden als opdrachtgever de werking van het portaal.
De beslissing om een gecentraliseerd datasysteem op te zetten volgde uit het groeiende besef dat er meer afstemming nodig was tussen de bestaande onderzoekslijnen en monitoringsactiviteiten in het Schelde-estuarium. Dit werd nog versterkt door de oprichting van het MONEOS-monitoringsnetwerk in 2008. Dit netwerk, met meerdere beleids- en onderzoeksinstellingen uit Vlaanderen en Nederland, is de grootste leverancier van ruwe data in ScheldeMonitor. Het VLIZ Marien Datacentrum (VMDC) staat in voor de periodieke dataverzameling bij de netwerkpartners, al dan niet via geautomatiseerde inwinningsprocedures.
Aanvankelijk zette het VLIZ in op de creatie van een geharmoniseerde databank, geschikt om uiteenlopende datatypes van verschillende providers te bevatten en publiceren. Deze databank levert ruwe data voor de periodieke rapportages en onderzoeksrapporten binnen de Werkgroep Onderzoek & Monitoring van de VNSC. Die rapporten informeren beleidsmakers over het functioneren van het estuarium en de effecten van bepaalde ingrepen.
Gaandeweg kreeg het VLIZ van de VNSC groen licht om het ScheldeMonitor-systeem verder uit te breiden. Op dataniveau werd het aantal databronnen aanzienlijk vergroot, onder meer door de inkanteling van data over het Sigma-plan in de ScheldeMonitor-databank. Op website-niveau werden nieuwe tools en applicaties geïntroduceerd om ruwe data makkelijker te exploreren en om bijhorende informatie (kaarten, documenten, enz.) op één platform beschikbaar te stellen.
Daardoor is het platform vandaag niet alleen een bron van ruwe data voor experten en hun rapportages, maar ook een centrale catalogus waar een breed publiek een waaier aan materiaal over het Schelde-estuarium terugvindt. Het streven naar FAIR en open informatie is daarbij een kerndoelstelling.
In de toekomst willen VLIZ en de opdrachtgevers de reproduceerbaarheid van onderzoeksresultaten verder verhogen via geautomatiseerde scripts en gedocumenteerde methodologieën, beide publiek beschikbaar via ScheldeMonitor. Dit moet op termijn leiden tot rapportages en onderzoeksresultaten die met een spreekwoordelijke ‘druk op de knop’ kunnen worden gegenereerd. Zo kunnen onderzoekers van verschillende Vlaamse en Nederlandse instellingen nieuwe inzichten creëren op basis van een uniforme informatiebron.