Het VLIZ heeft zich de laatste jaren gepositioneerd als een centrale speler in de Blauwe kenniseconomie in Vlaanderen. De kiem hiervoor werd gelegd in de vorige convenantsperiode van het VLIZ (2017-2021) toen de Blauwe Economie als een specifieke doelgroep van het instituut werd opgenomen. Voor 2017 werkte VLIZ slechts sporadisch en op een ad hoc-basis samen met actoren uit de mariene en maritieme bedrijfswereld. Dat veranderde in 2017-2018, toen het VLIZ samen met een aantal bedrijven zijn schouders zette onder de oprichting van een maritieme speerpuntcluster, De Blauwe Cluster. Dankzij deze cluster kwam blauwe innovatie hoog op de Vlaamse agenda en kregen de betrokken bedrijven en kennisinstellingen toegang tot geoormerkte innovatiemiddelen. Tot op vandaag voert het VLIZ het voorzitterschap van de wetenschappelijke adviesraad van de cluster en zetelt het in die hoedanigheid ook in de stuurgroep en raad van bestuur. Samen met De Blauwe Cluster organiseert het VLIZ al vele jaren de Blue Economy Science Summit (BESS), die Vlaamse maritieme bedrijven samenbrengt met mariene kennisinstellingen.
De realisatie van een maritieme speerpuntcluster was voor het VLIZ het startschot om de eigen werking richting actoren uit de Blauwe Economie significant op te schalen. Er kwam een samenwerkingsstrategie met bedrijfsactoren, inclusief de nodige juridische onderbouwing inzake staatssteun. In enkele jaren tijd bouwde het VLIZ een indrukwekkend portfolio uit van gezamenlijke onderzoeks- en innovatieprojecten met bedrijven, met actieve inzet op brede kennisdiffusie en -valorisatie. Zo was het VLIZ in 2024 betrokken bij niet minder dan 60 projecten en projectvoorstellen met een specifieke relevantie voor de Blauwe Economie en in samenwerking met meer dan 70 verschillende in Vlaanderen gevestigde bedrijven. Dit varieert van onderzoek naar de complexe geologische ondergrond van nieuwe offshorewindparken tot onderwatergeluidsonderzoek voor offshore security-doeleinden. Op provinciaal niveau is er structurele samenwerking met onder andere POM West-Vlaanderen om de Blauwe Economie-hub in de regio rond Oostende naar een hoger niveau te tillen.
In de huidige convenantsperiode (2022-2026) investeert de instelling verder in nieuwe manieren om samen te werken met actoren uit de Blauwe Economie. Zo wordt het VLIZ in toenemende mate als onderaannemer of via bilaterale contracten door bedrijven betrokken bij de ontwikkeling van nieuwe diensten of producten. In dezelfde lijn verleent het VLIZ advies en draagt het kennis over aan start-ups, onder meer in het kader van MariFish.Inc, waar VLIZ intussen deel uitmaakt van de wetenschappelijk adviesraad.
Verder neemt de instelling in specifieke gevallen ook deel aan commerciële tenders op vraag van bedrijven. Voor deelname aan dergelijke aanbestedingen voert VLIZ steeds een grondige analyse uit van de (unieke) toegevoegde waarde die het als onderzoeksorganisatie aan een consortium kan bieden, en van de markteffecten om verstoring te vermijden. Een voorbeeld zijn de offshore windtenders in Nederland, waarbinnen innovatie en natuurvriendelijke elementen belangrijke gunningscriteria zijn. In dit kader nam VLIZ deel aan verschillende tenders met lokale offshore windontwikkelaars om hun offertes te verrijken met een wetenschappelijke insteek.
Het VLIZ draagt eveneens bij aan de internationale positionering van de Vlaamse Blauwe kenniseconomie via deelname aan handelsmissies, vertegenwoordiging van Vlaanderen in Europese netwerken zoals het Sustainable Blue Economy Partnership (SBEP), en door Vlaamse bedrijven te betrekken in Europese onderzoeks- en innovatieprojecten.
Tenslotte boort het VLIZ nieuwe thema’s en netwerken aan voor samenwerking met bedrijfsactoren. Een voorbeeld is het Mine Counter Measure Lab (MCM lab) waarvan het VLIZ een stichtend lid is. Dit netwerk verenigt Belgische partners rond het ontwikkelen van nieuwe oplossingen en technologieën voor mijnbestrijding. Het netwerk werd opgericht naar aanleiding van de aankoop van de nieuwe MCM-schepen en een -toolbox voor de Belgische en Nederlandse marine. In het kader van dit netwerk kon VLIZ samen met verschillende Vlaamse KMO’s aansluiten bij ambitieuze Europese innovatieprojecten.