Het zeeniveau varieert voortdurend op geologische tijdschalen, met sporen van transgressies, regressies en stilstanden die bewaard zijn gebleven in het sedimentair archief. Tijdens het Kwartair (de laatste 2,5 miljoen jaar) zorgden opeenvolgende glaciale en interglaciale periodes ervoor dat het mondiale zeeniveau daalde en steeg, waarbij delen van onze ondiepe zeeën blootgesteld werden tijdens laagstanden, en kustgebieden overstroomden tijdens hoogstanden. De zuidelijke Noordzee werd tijdens periodes van lager zeeniveau een uitgestrekte vlakte; een vlakte waar grote rivieren doorheen stroomden, waar planten en dieren gedijden, en waar onze voorouders leefden, werkten en migreerden. Bewaard gebleven veen op de huidige zeebodem, evenals fluviatiele en intergetijdensedimenten, vormen een archief van het voortdurend veranderende landschap en klimaat.
De onderzoeksgroep 'Seascapes Past and Future' (SPF) is gespecialiseerd in het in beeld brengen, reconstrueren en karakteriseren van deze voormalige landschappen — zowel ver op zee als dicht bij de huidige kustlijn — de geomorfologische kenmerken erin, en hun evolutie doorheen de tijd. Dit vormt de basis waarop onderwatergeoarcheologie wordt opgebouwd; deze reconstructies van paleolandschappen worden vervolgens gebruikt om hotspots voor mogelijk archeologisch materiaal te bepalen. Op een algemener niveau is de groep ook betrokken bij geologische en geofysische projecten met betrekking tot zeer hoge-resolutiebeeldvorming van de ondergrond onder de zeebodem. De belangrijkste technieken die hiervoor worden gebruikt, zijn geofysische systemen (voornamelijk seismisch en akoestisch) en grondwaarheidsbepaling (ground-truthing) aan de hand van sedimentkernen.
Het huidige onderzoek van het SPF-team komt tot uiting in drie belangrijke onderzoekslijnen:
(1) Reconstructie van verdronken landschappen: hoe evolueerde het landschap van de zuidelijke Noordzee tijdens het laat-Kwartair (ruwweg de laatste 150.000 jaar), wat rest er van deze landschappen — inclusief sporen van menselijke aanwezigheid — en hoe veranderde het klimaat;
(2) Karakterisering van de kustnabije omgeving: evolutie en modellering van het kustgebied over de afgelopen 7000 jaar, wat was het effect van de mens op dit proces en omgekeerd, hoe veranderde het lokale zeeniveau;
(3) Zeer hoge-resolutiebeeldvorming van de ondergrond onder de zeebodem: hoe kunnen we structuren en objecten onder de zeebodem ruimtelijk in beeld brengen en visualiseren, in 2D en 3D en met de hoogst mogelijke detailgraad.
Voor dit onderzoek maakt de SPF-groep maximaal gebruik van de uitgebreide infrastructuur van VLIZ (RV Simon Stevin, RV Abbé Mann, seismische en akoestische bronnen, single- en multichannel streamers, vibrocorer, sedimentologielab, kernopslag). Daarnaast maken autonome voertuigen (o.a. AUV Barabas, USV Gobelijn) van het Marine Robotics Centre een efficiënte verkenning van de zeebodem en de (ondiepe) ondergrond mogelijk.
The Team
Dr. Tine Missiaen (tine.missiaen@vliz.be) – Head of research group
Dr. Ruth Plets (ruth.plets@vliz.be)
Dr. Thomas Mestdagh (thomas.mestdagh@vliz.be)
Dr. Victor Cartelle (victor.cartelle@vliz.be)
Dr. Hakan Saritas (hakan.saritas@vliz.be)
Despina Kyriakoudi (despina.kyriakoudi@vliz.be)
Warre Dekoninck (warre.dekoninck@vliz.be)
Morgan Vervoort (morgan.vervoort@vliz.be)
Recente en relevante publicaties
- Cohen, K.M., Cartelle, V., Barnett, R., Busschers, F.S., Barlow, N.L.M., 2022. Last Interglacial sea-level data points from Northwest Europe. Earth Syst Sci Data 14, 2895–2937. https://doi.org/10.5194/essd-14-2895-2022
- García-Moreno, D., Vandorpe, T., De Clercq, M., Roche, M., Vertino, A., Missiaen, T., 2021. Characterisation of Middle–Late Pleistocene groove-and-ridge landforms incised across the Dover Strait. Geomorphology 376, 107517. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2020.107517
- Giglio, C., Benetti, S., Plets, R.M.K., Dunlop, P., Ó Cofaigh, C., Sacchetti, F., Salomon, E., 2022. Character of advance and retreat of the southwest sector of the British-Irish Ice Sheet during the last glaciation. Quat Sci Rev 291, 107655. https://doi.org/10.1016/j.quascirev.2022.107655
- Mestdagh, T., Lobo, F.J., Llave, E., Hernández-Molina, F.J., García Ledesma, A., Puga-Bernabéu, Á., Fernández-Salas, L.-M., Van Rooij, D., 2020. Late Quaternary multi-genetic processes and products on the northern Gulf of Cadiz upper continental slope (SW Iberian Peninsula). Mar Geol 427, 106214. https://doi.org/10.1016/j.margeo.2020.106214
- Missiaen, T., Fitch, S., Harding, R., Muru, M., Fraser, A., De Clercq, M., Moreno, D.G., Versteeg, W., Busschers, F.S., van Heteren, S., Hijma, M.P., Reichart, G.-J., Gaffney, V., 2021. Targeting the Mesolithic: Interdisciplinary approaches to archaeological prospection in the Brown Bank area, southern North Sea. Quaternary International 584, 141–151. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2020.05.004
Projecten
2022-2024. MIRICLE: Mine Risk Clearance for Europe. Funded by EU EDIDP. Coordinated by Naval Group Belgium.
2023-2025. CLAY TECONICS: Influence of clay tectonics in the North Sea on offshore wind foundation design and installation. Funded by VLAIO. Coordinated by VLIZ.
2019-present. DEEP HISTORY: Revealing the palaeolandscape of the southern North Sea. Internal VLIZ Funding. Coordinated by VLIZ.
2020-present. Palaeolandscape of the Scheur. Internal VLIZ funding. Coordinated by VLIZ.
2023-2029. Life on the Edge: Studying the coastal zone of the Late Palaeolithic. Funded by UKRI Future Leaders Fellowship (UK). Coordinated by Bradford University (UK).
2023-2027. Taken at the Flood: ensuring sustainable heritage strategies for green energy development in the North Sea. Funded by AHRC (UK). Coordinated by Bradford University (UK).
2021-present. Archaeological desktop studies in the Princess Elisabeth windfarm zone. Funded by FOD Economie. Coordinated by Periplus (NL).