De Noordelijke IJszee verandert razendsnel, met gevolgen die naar verwachting veel verder reiken dan het poolgebied. In de komende maanden leiden onderzoekers van het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) binnen het E(ddies)GC-project een internationale onderzoekscampagne om meer inzicht te krijgen in een van de minst onderzochte drijvende krachten achter het poolklimaat: oceaanwervels, ook wel eddies genoemd. Door internationale expertise te combineren met autonome onderwater gliders, metingen vanaf onderzoeksschepen en satellietwaarnemingen wil het project achterhalen hoe deze oceaanwervels de Oost-Groenlandstroom (East Greenland Current, EGC) beïnvloeden.
De Oost-Groenlandstroom is een belangrijke zeestroom in de Noordelijke IJszee. Ze voert koud, zoet water en zee-ijs zuidwaarts en speelt een cruciale rol in de Atlantische Meridionale Omwentelingscirculatie (AMOC), het grootschalige systeem van oceaanstromingen dat het klimaat op aarde helpt reguleren. Toch zijn veel kleinschalige processen die deze circulatie beïnvloeden nog onvoldoende bekend, en dan vooral de rol van oceaanwervels: draaiende watermassa's die de variabiliteit van de stroming bepalen en het transport van warmte, zout en voedingsstoffen beïnvloeden.
Een van de meest vernieuwende aspecten van de campagne is de adaptieve bemonsteringsstrategie. In plaats van een vooraf vastgelegd meetplan te volgen, zullen de onderzoekers de inzet van het onderzoeksschip en de glidermissies voortdurend aanpassen op basis van vrijwel realtime waarnemingen van de Surface Water and Ocean Topography (SWOT)-satelliet. Door vanuit de ruimte de locatie en ontwikkeling van oceaanwervels en de Oost-Groenlandstroom op te volgen, kan het team de meetinstrumenten richten op de meest wetenschappelijk interessante locaties op het moment dat deze zich ontwikkelen. Zo wordt de wetenschappelijke waarde van elke meting op zee maximaal benut.
Circulatiepatronen van de Oost-Groenlandstroom en de ermee interagerende oceaanwervels, afgeleid uit satellietgegevens (figuur uit Jensen et al., 2025).
Op dit moment bevindt het team van het VLIZ Marine Robotics Centre zich aan boord van de Noorse ijsbreker RV Kronprins Haakon, waar de komende dagen de twee autonome VLIZ-gliders Yoko en Tsuno worden ingezet. Deze autonome onderwatervoertuigen kunnen wekenlang op zee blijven en verzamelen geruisloos gedetailleerde gegevens over onder meer temperatuur, zoutgehalte en oceaanstromingen, terwijl ze honderden kilometers onder het zeeoppervlak afleggen. Tijdens hun volledige missie bestuurt het team van het VLIZ Marine Robotics Centre Yoko en Tsuno vanuit het VLIZ-hoofdkwartier in Oostende.
De campagne bereikt haar hoogtepunt tussen 25 augustus en 3 september 2026, wanneer VLIZ de multidisciplinaire Aquarius E(ddies)GC-veldcampagne coördineert aan boord van het IJslandse onderzoeksschip RV Þórunn Þórðardóttir (uitgesproken als Thorunn Thordardottir). Naast VLIZ nemen ook de Technical University of Denmark (DTU), het Danish Meteorological Institute (DMI), de Università degli Studi di Napoli Federico II (Unina), de Università degli Studi di Napoli Parthenope (Uniparthenope), de Université catholique de Louvain (UCLouvain) en het Institute of Oceanology Polish Academy of Sciences (IOPAN) deel aan de campagne. Tijdens deze intensieve onderzoeksperiode worden de twee gliders teruggehaald en voert het onderzoeksteam een uitgebreid meetprogramma uit om de belangrijkste eigenschappen van zowel de oceaanwervels als de Oost-Groenlandstroom in kaart te brengen. Daarbij onderzoeken ze onder meer fysische eigenschappen, biogeochemische processen, koolstofgerelateerde parameters, microplastics en aerosolen.
Meer weten over het E(ddies)GC-project?
Neem contact op met hoofdonderzoeker Leandro Ponsoni (VLIZ Marine Robotics Centre).
Het E(ddies)GC-project wordt ondersteund door AQUARIUS, dat financiering ontvangt uit het Horizon Europe-programma voor Onderzoek en Innovatie van de Europese Unie (subsidieovereenkomst nr. 101130915). Aanvullende financiering wordt verstrekt door het Departement Kanselarij en Buitenlandse Zaken (DKBuZa) van de Vlaamse overheid via het DKBuZa Nordic Initiative.
